{"id":135,"date":"2007-05-07T21:50:14","date_gmt":"2007-05-07T19:50:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/?page_id=135"},"modified":"2007-05-07T21:50:14","modified_gmt":"2007-05-07T19:50:14","slug":"leiartale-2000","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/tekstar\/5-malpolitiske-artiklar\/leiartale-2000\/","title":{"rendered":"Leiartale 2000"},"content":{"rendered":"

Landsm\u00f8tet i Noregs M\u00e5llag, Bergen 28.\u201330. juli 2000 <\/strong><\/p>\n

Av Oddmund L\u00f8kensgard Hoel<\/p>\n

Kj\u00e6re landsm\u00f8te!<\/p>\n

For fyrste gong p\u00e5 54 \u00e5r er me samla til landsm\u00f8te i den vestlandske hovudstaden \u2013 storbyen midt i nynorsk-Noreg. Det var p\u00e5 tide.<\/p>\n

Det er eit fest\u00e5r for kulturbyen Bergen, og det er eit fest\u00e5r for nynorsken. \u00c5rets store nynorske festdag var sj\u00f8lvsagt 20. juni d\u00e5 kulturminister Ellen Horn opna den nye storstova v\u00e5r p\u00e5 heimetuftene til Ivar Aasen i \u00d8rsta. Sj\u00f8lvsagt i str\u00e5lande sol. Eg vil difor byrja med \u00e5 takka og ynskja til lukke Jostein Nerb\u00f8vik, Ola E. B\u00f8 og resten av dugnadsgjengen som fekk sett ideen ut i livet p\u00e5 rekordtid, og styreleiar Narve Bj\u00f8rgo, direkt\u00f8r Ottar Grepstad og resten av staben som har sytt for \u00e5 gje Aasen-tunet ein s\u00e5 god start som det var mogleg \u00e5 h\u00e5pa p\u00e5.<\/p>\n

Noregs M\u00e5llag har i snart 100 \u00e5r st\u00e5tt fadder for ei rad vellukka, og me m\u00e5 vel leggja til: ein del mindre vellukka, institusjonar og nyskapingar med eit nynorsk f\u00f8rem\u00e5l. Aasen-tunet har vorte til p\u00e5 den typiske m\u00e5lr\u00f8rslem\u00e5ten \u2013 gjennom kombinasjonen av lokal dugnadsinnsats og politisk kl\u00f8kt, for pengar har me ikkje. Det er viktig b\u00e5de at Aasen-tunet har f\u00e5tt status som nasjonal kulturinstitusjon \u2013 den fyrste mellom Bergen og Trondheim \u2013 og at det har vorte eit uvanleg flott og s\u00e6rmerkt bygg i Sverre Fehns utforming. Det st\u00f8rste er likevel at Aasen-tunet er toppen av eit stort kulturelt isfjell som er skapt av ein hundre\u00e5rig lokal og nasjonal norskdomsdugnad.<\/p>\n

Aasen-tunet har f\u00e5tt ein vellukka start. Skal me kunna oppsummera tiltaket som vellukka om ti \u00e5r, krev det at Aasen-tunet vert langt meir enn 1800 vakre kvadratmeter og 10-15 muntre tilsette. D\u00e5 m\u00e5 me \u2013 Noregs M\u00e5llag, fylkesm\u00e5llag, lokale m\u00e5llag og resten av m\u00e5lr\u00f8rsla gjera det til v\u00e5rt senter i det daglege m\u00e5larbeidet.<\/p>\n

I utstillinga i Aasen-tunet kan ein lesa om skulem\u00e5lsr\u00f8ystingane som har sett eit kraftig preg p\u00e5 \u00e5ret som har g\u00e5tt \u2013 den siste var berre ei veke f\u00f8r opninga 20. juni. D\u00e5 taksameteret til slutt stogga, hadde det vore r\u00f8ystingar p\u00e5 17 skular sidan f\u00f8rre landsm\u00f8te, det h\u00f8gste talet sidan 1971-72. Dette er ikkje trivelege tal, og dei viser framfor alt at dei som trudde m\u00e5lstriden var over, end\u00e5 ein gong tok feil. At det kom fem r\u00f8ystingar p\u00e5 grunn av endringar i skulestrukturen, er berre eit f\u00f8revarsel p\u00e5 noko me vil oppleva meir av: N\u00e5r d\u00e5rleg kommune\u00f8konomi f\u00e5r politikarar til \u00e5 leggja ned skular, og n\u00e5r s\u00e5 mange flytter til byar og byn\u00e6re strok at skulane vert for sm\u00e5 og krinsane m\u00e5 delast, vert det r\u00f8ystingar i dei spr\u00e5kkl\u00f8yvde omr\u00e5da. Sentralisering skapar m\u00e5lstrid \u2013 det er gamal og dyrkj\u00f8pt l\u00e6rdom.<\/p>\n

Fleirtalet av r\u00f8ystingane kom likevel, som venta, av dei heilt urimelege r\u00f8ysterettsreglane me m\u00e5tte leva med i eit \u00e5r. Fr\u00e5 bokm\u00e5lshald har det i ein del sure avisinnlegg og stortingsinnlegg i sumar vorte sett opp ein falsk motsetnad mellom allmenn r\u00f8ysterett og foreldrerett. For det dei kallar \u2019foreldrerett\u2019, er i r\u00f8ynda ein dobbel avgjerdsrett for foreldra. Fyrst har foreldra kunna avgjort oppl\u00e6ringsm\u00e5let ved skulen heilt p\u00e5 eiga hand, og i tillegg har dei hatt rett til \u00e5 skipa parallellklassar. Noregs M\u00e5llag har vore viktigaste og ofte einaste forsvararen av foreldreretten som i parallellklasseordninga, som like ofte kjem bokm\u00e5lsforeldre som nynorskforeldre til gode.<\/p>\n

Samstundes har me forsvart den retten som heile lokalsamfunnet har til \u00e5 vera med p\u00e5 \u00e5 avgjera det viktige kultursp\u00f8rsm\u00e5let som val av oppl\u00e6ringsm\u00e5let er. Det var difor sv\u00e6rt gledeleg at Stortingsfleirtalet delte Noregs M\u00e5llag sitt syn p\u00e5 denne saka d\u00e5 oppl\u00e6ringslova vart endra i juni slik at det no igjen er allmenn r\u00f8ysterett ved val av oppl\u00e6ringsm\u00e5l. Dei tre sentrumspartia og SV har heile tida st\u00e5tt trygt p\u00e5 forsvaret for den allmenne r\u00f8ysteretten \u2013 det har me merka oss. Avgjerande var det at Arbeidarpartiet heldt lovnaden fr\u00e5 1998 d\u00e5 r\u00f8ysteretten vart avgrensa med Ap og Frp sine r\u00f8yster. Ap sa d\u00e5 at dei var viljuge til \u00e5 retta opp vedtaket dersom den avgrensa r\u00f8ysteretten viste seg \u00e5 sl\u00e5 feil ut, og Ap heldt ord. Det skal Ap og s\u00e6rleg saksansvarleg b\u00e5de i 1998 og i \u00e5r, Sigvald Oppeb\u00f8en Hansen, ha ros for. Det har me \u00f2g merka oss, og det lovar godt for det vidare samarbeidet med regjeringspartiet.<\/p>\n

Arbeidarpartiet har all grunn til \u00e5 vera glad for at det har nynorskvenlege politikarar i rekkjene. Pinleg f\u00e5 av dei var med d\u00e5 postane var fylte i det som ei oppgl\u00f8dd Oslo-presse raskt stempla som ei vonefull urban \u2019cafe latte\u2019-regjering, og tala som meiningsm\u00e5lar Ottar Hellevik la fram for m\u00e5lr\u00f8rsla i april streka under det same: I siste halvdel av 80-\u00e5ra r\u00f8ysta 27 % av nynorskveljarane p\u00e5 Arbeidarpartiet \u2013 om lag like mykje som sentrumspartia samla. Sist i 90-\u00e5ra r\u00f8ysta derimot berre 16 % av nynorskveljarane p\u00e5 Ap medan heile 39 % r\u00f8ysta p\u00e5 sentrumspartia. Den s\u00e5kalla \u201dmoderniseringa\u201d av partiet har ein h\u00f8g spr\u00e5kpolitisk pris. Fram mot Stortingsvalet neste haust har Ap s\u00e5leis ei stor oppg\u00e5ve i \u00e5 syna at det \u00f2g er eit godt parti for nynorskfolk.<\/p>\n

Den saka som verkeleg vil setja styresmaktene p\u00e5 m\u00e5lpolitisk pr\u00f8ve til hausten, er informasjonsteknologien. Med \u201dAksjon nynorsk data\u201d, som me er midvegs i, har ei samla m\u00e5lr\u00f8rsle med 110 ordf\u00f8rarar og 450 rektorar p\u00e5 laget endeleg greidd \u00e5 reisa ei sak som er snakk om liv eller d\u00f8d for nynorsk som vanleg bruksm\u00e5l. Alt i 1993 sa Stortinget at staten m\u00e5 krevja at dataprogram ligg f\u00f8re b\u00e5de i nynorsk- og bokm\u00e5lsversjon for \u00e5 bli kj\u00f8pte inn av det offentlege, eit tiltak som raskt ville gjort dei vanlege dataprogram tilgjengelege p\u00e5 nynorsk for den store marknaden som nynorskbrukarane faktisk utgjer. Sju \u00e5r seinare har lite skjedd, men no r\u00f8rer det p\u00e5 seg. Stortinget bad i juni regjeringa f\u00e5 opp farten med \u00e5 skaffa skuleverket nynorske dataprogram, og d\u00e5 Ap-regjeringa la fram IT-planen sin rett f\u00f8r sumaren, slo ho fast at det skal lagast ein spr\u00e5kpolitisk handlingsplan for IT i \u00e5r. Kulturdepartementet har presisert at planen skal danna grunnlag for \u201den samordnet utvikling av programvare, informasjonssystemer og spr\u00e5kteknologiske verkt\u00f8y p\u00e5 norsk spr\u00e5k, b\u00e5de bokm\u00e5l og nynorsk\u201d. Det er godt sumarnytt, og me ser det som sj\u00f8lvsagt at det vert nedfelt tindrande kl\u00e5re krav til den offentlege innkj\u00f8pspolitikken i planen.<\/p>\n

Nynorskfolk og nynorskvener har mykje \u00e5 gle seg over. I r\u00f8ynda st\u00e5r nynorsken langt sterkare i dag med sine 15,3 prosent i grunnskulen enn d\u00e5 Noregs M\u00e5llag samlast til landsm\u00f8te i Bergen i 1946 og statistikken opererte med ein nynorskprosent i folkeskulen som var over dobbelt s\u00e5 h\u00f8g. Nynorsken st\u00e5r sterkare i dag, kort og godt fordi han har f\u00e5tt eit breiare og djupare feste i nynorskomr\u00e5da og den norske felleskulturen enn han hadde for 50 \u00e5r sidan. Nynorsken vert meir og meir sj\u00f8lvsagt. Me h\u00f8yrer av og til at temperaturen i m\u00e5lstriden ikkje er som f\u00f8r, og det er det mykje i, men grunnen er jo at den opne og organiserte nynorskmotstanden gjer langt mindre av seg. Det er berre siste skanse av riksm\u00e5lspensjonistar som framleis skriv lesarbrev om dei kulturelle skadeverknadene av nynorsk og dialektar i radio og fjernsyn.<\/p>\n

Me nynorskfolk har mykje \u00e5 gle oss over, men me m\u00e5 vakta oss vel for \u00e5 bli som vesle lerka, som \u201dhev det so \/ at finn ho ein tuve-topp fri for snjo \/ so kved ho i \/ med sin gladaste song \/ – so trur ho p\u00e5 v\u00e5r \/ med ein einaste gong\u201d. Den tilsynelatande spr\u00e5kfreden har ei skuggeside, ei farleg skuggeside, og det er likes\u00e6la som fylgjer med p\u00e5 lasset. D\u00e5 snakkar eg ikkje om lokalplanet. B\u00e5de dei 17 skulem\u00e5lsr\u00f8ystingane og mengdene med avisklypp som kjem inn til Skrivarstova tyder p\u00e5 at det er mindre spr\u00e5kfred og likes\u00e6le enn p\u00e5 lenge, s\u00e6rleg i dei spr\u00e5kkl\u00f8yvde omr\u00e5da. Det er ikkje rart \u2013 det er her b\u00e5de kvar einskild og lokalsamfunnet som kollektiv vert tvunge til \u00e5 gjera eit val mellom nynorsk og bokm\u00e5l.\u00a0<\/p>\n

D\u00e5 st\u00e5r det verre til i dei s\u00e5kalla sentrale strok. Det heiter seg at m\u00e5lstriden har gjort nordmenn meir spr\u00e5kmedvitne enn det som er vanleg. Det kan det vera noko i, men det ser ut til at mangelen p\u00e5 spr\u00e5kstrid i hovudstadsmilj\u00f8a alt har f\u00e5tt store skadeverknader. I sumar har det kome fram at Noreg er i den internasjonale jumboklassen n\u00e5r det gjeld \u00e5 spela nasjonale artistar p\u00e5 radioen, i motsetnad til land som Frankrike og Kanada der det jamvel er lovfest at 30-35% av musikken som vert spela p\u00e5 radioen skal vera p\u00e5 nasjonalm\u00e5la. Dei siste dagane har det kome tal fr\u00e5 platebransjen som fortel at me ligg p\u00e5 botn n\u00e5r det gjeld platesal av nasjonale artistar \u00f2g. Ikkje s\u00e5 rart n\u00e5r dei ikkje vert spela p\u00e5 radioen. P\u00e5 den norske Grand Prix-finalen song ingen p\u00e5 morsm\u00e5let sitt i \u00e5r, s\u00e5 forventningane til unge norske artistar er tindrande kl\u00e5re: skal du ha nokon sjanse \u2013 syng engelsk. Utviklinga fekk i v\u00e5r \u00c5ge Alexandersen til \u00e5 erkl\u00e6ra seg som m\u00e5lmann. Likevel var det norske tekstar p\u00e5 fem av sju plater av norske artistar som selde til platina i fjor \u2013 berre to engelsksyngjande n\u00e5dde opp. Det fortel oss at det ikkje er folket som har problem med norske tekstar, men dei som vel ut plater p\u00e5 radioen.<\/p>\n

Likes\u00e6la og mangelen p\u00e5 merksemd kring spr\u00e5k og spr\u00e5ksp\u00f8rsm\u00e5l er opphavet til mange av dei sakene Noregs M\u00e5llag arbeidet med dagleg. 2001 er Det europeiske spr\u00e5k\u00e5ret etter eit initiativ fr\u00e5 Europar\u00e5det der f\u00f8rem\u00e5let er \u00e5 setja s\u00f8kjelyset p\u00e5 det spr\u00e5klege mangfaldet i Europa og f\u00e5 fleire til \u00e5 setja pris p\u00e5 det. EU slutta seg til det og har p\u00e5 si side mest oppteken av \u00e5 bruka \u00e5ret for \u00e5 f\u00e5 styrkt framandspr\u00e5ksoppl\u00e6ringa i Europa. I Noreg har Utdanningsdepartementet f\u00e5tt ansvaret for gjennomf\u00f8ringa, og i dei norske planane for \u00e5ret, er det framandspr\u00e5ksoppl\u00e6ringa som st\u00e5r i sentrum. Bra tiltak dette, sa me p\u00e5 m\u00f8te med KUF i juni, for d\u00e5 f\u00e5r me eit framifr\u00e5 h\u00f8ve b\u00e5de til \u00e5 f\u00e5 ut kunnskap om den norske spr\u00e5ksituasjonen til resten av Europa og \u00e5 f\u00e5 nordmenn til \u00e5 sj\u00e5 den norske m\u00e5lstriden og dialektmangfaldet i eit internasjonalt perspektiv. Jass\u00e5, sa Utdanningsdepartementet, det var i og for seg ein interessant tanke, men det hadde ikkje vore i deira tankar at nynorsk og dialektar hadde noko med dette \u00e5 gjera og at det fanst noko norsk spr\u00e5kmangfald \u00e5 presentera ut over det som samar og innvandrarar stod for.<\/p>\n

Slik kunne ein peika p\u00e5 sak etter sak i \u00e5rsmeldinga v\u00e5r der me har m\u00e5tta engasjera oss, ikkje fordi nynorsken aktivt er valt bort, men gl\u00f8ymt. Kort sagt: Sj\u00f8lv om m\u00e5lstriden ikkje er like synleg, er dei spr\u00e5klege makttilh\u00f8va dei same, og det er dei same strukturane som f\u00f8r som held nynorsken nede og gjer han usynleg.<\/p>\n

Spr\u00e5kfreden p\u00e5 riksplan er eit politisk vedtak. Det vart gjort i mai 1970 d\u00e5 Stortinget etter tilr\u00e5ding fr\u00e5 Vogt-komiteen vedtok \u00e5 ekskludera m\u00e5lsp\u00f8rsm\u00e5let fr\u00e5 rikspolitikken og redusera m\u00e5lstriden fr\u00e5 politikk til administrasjon. Og rett skal vera rett \u2013 m\u00e5lr\u00f8rsla har vunne mykje gjennom desse tretti \u00e5ra og vunne mykje av det som var truga i Vogt-tilr\u00e5dinga: Nynorske l\u00e6remiddel i vidareg\u00e5ande skule, m\u00e5llova og ei styrking av nynorsken i statstenesta, ei kraftig styrking av nynorsk og dialektar i etermedia, frislepp for dialektane i heile samfunnet, nybygg for Det Norske Teatret i 1985, aukande nynorskbruk i media og n\u00e6ringsliv i nynorskomr\u00e5da, Aasen-tunet. Likevel har det vore ein fred p\u00e5 premissane til bokm\u00e5let, som kan styrkja seg i det stille, i kraft av si eiga kj\u00f8tvekt. Dette er hovudutfordringa v\u00e5r det neste ti\u00e5ret \u2013 \u00e5 atterreisa m\u00e5lsp\u00f8rsm\u00e5let som eit rikspolitisk sp\u00f8rsm\u00e5l og eit emne i den store \u00e5lmenta.<\/p>\n

Freden m\u00e5 avbl\u00e5sast og kulturfolk m\u00e5 ut p\u00e5 bana for \u00e5 hindra at det norske m\u00e5lsp\u00f8rsm\u00e5let vert privatisert. N\u00e6ringslivet og den private medie- og informasjonsindustrien har alltid vore den st\u00f8rste b\u00f8ygen for nynorsken og for spr\u00e5kleg mangfald og nyskaping i det heile. N\u00e5r det er forventningane fr\u00e5 ein diffus marknad som styrer, tek ein ikkje un\u00f8dige spr\u00e5klege sjansar. Dei st\u00f8rste Oslo-avisene tviheld framleis p\u00e5 bokm\u00e5lsmonopolet og nektar nynorskskrivande journalistar arbeid med mindre dei byter m\u00e5l, og dei slepper unna med det. N\u00e5r h\u00f8yrde de sist ein sentral mediepolitikar kritisera Oslo-avisene for nynorskforbodet?<\/p>\n

Ei rad av dei gamle serviceetatane og forvaltningsbedriftene som har lege under m\u00e5llova, vert privatiserte eller byrjar \u00e5 oppf\u00f8ra seg som om dei var det \u2013 m\u00e5let er ikkje lenger \u00e5 yta tenester til folket, men \u00e5 produsera tenester for marknaden, som jamt vert kalla \u201dpublikum\u201d for \u00e5 streka under at det er p\u00e5 sidelina me h\u00f8yrer heime. Postbanken vart aksjeselskap i fjor, fusjonerte med DnB og gjorde det kl\u00e5rt at dei ikkje lenger ville fylgja m\u00e5llova sj\u00f8lv om DnB \u00f2g er statseigd. Posten og NSB har pr\u00f8vd \u00e5 melda seg ut av m\u00e5llova p\u00e5 eiga hand, rett nok utan formelt, men med stort reelt hell, og Telenor skal som kjent ein tur p\u00e5 b\u00f8rsen i september.<\/p>\n

Ein kan av og til bli sett p\u00e5 den tanken at nynorsken har betre vilk\u00e5r i heilt private f\u00f8retak. Danskeigde Fokus Bank har gjort det motsette av Postbanken og styrkt nynorskprofilen monaleg dei siste \u00e5ra slik at banken no er eit f\u00f8red\u00f8me for dei fleste offentlege etatar. Private Netcom hadde i sumar heilsides lysingar p\u00e5 nynorsk i vestlandsavisene der dei fortalde at dei utvidar dekningsomr\u00e5det sitt \u2013 dei har dermed skaffa seg eit langt st\u00f8rre spr\u00e5kleg dekningsomr\u00e5de enn statlege Telenor Mobil. Det er interessant \u00e5 sj\u00e5 at Fokus og Netcom gjer andre og heilt sikkert meir edruelege marknadsvurderingar enn gamle statsf\u00f8retak som framleis er i ein marknads\u00f8konomisk pubertet. Likevel: Me m\u00e5 aldri godta at m\u00e5lsp\u00f8rsm\u00e5let vert redusert fr\u00e5 kulturpolitikk til bedrifts\u00f8konomi. Kulturdepartementet har sett ned ei gruppe som vurderer utviding av verkeomr\u00e5det for m\u00e5llova og vil levera tilr\u00e5dinga si til hausten. Me har to kl\u00e5re krav til utvalet, regjeringa og Stortinget: Det m\u00e5 knytast sanksjonar til m\u00e5llova slik at det ikkje lenger er kostnadsfritt \u00e5 bryta henne, og verkeomr\u00e5det for lova m\u00e5 utvidast. Det m\u00e5 ikkje lenger vera det minste tvil om at ho femner om alle statleg eigde f\u00f8retak, \u00f2g om det er snakk om delprivatiserte aksjeselskap som Telenor snart vil vera.<\/p>\n

I mellomtida kan me gjera v\u00e5rt, i nyliberalistisk \u00e5nd: I september skal Telenor b\u00f8rsnoterast og delprivatiserast, og gjennom ein relativt dyr kampanje kjem det norske folket til \u00e5 bli bede om \u00e5 sikra seg sin del av arvesylvet. Det b\u00f8r me \u00f2g gjera. Alle nynorskfolk vert med dette oppmoda om \u00e5 kj\u00f8pa seg ein aksje kvar i Telenor og m\u00f8ta opp p\u00e5 generalforsamlingane for \u00e5 sikra at Telenor \u00f2g vert eit telekomselskap for nynorskfolk. Tormod Hermansen vart teken opp som medlem i \u00d8lve M\u00e5llag i v\u00e5r, s\u00e5 me skulle ha gode allierte.<\/p>\n

Krava v\u00e5re stoggar ikkje der, og her skal Ellen Horn f\u00e5 ein ide, heilt gratis, som vil vera med p\u00e5 \u00e5 setja spr\u00e5k og spr\u00e5ksp\u00f8rsm\u00e5l p\u00e5 den store saklista 30 \u00e5r etter at Vogt-komiteen la det daudt: Lag ei spr\u00e5kleg maktutgreiing som ikkje avgrensar seg til m\u00e5lbruk i statstenesta, men analyserer spr\u00e5kbruk og spr\u00e5klege makttilh\u00f8ve i heile det norske samfunnet. Det m\u00e5 vera ei utgreiing som b\u00e5de g\u00e5r inn p\u00e5 tilh\u00f8vet mellom nynorsk og bokm\u00e5l, dialektbruken, presset fr\u00e5 engelsk og vilk\u00e5r for gamle og nye minoritetsm\u00e5l, og som ser Noreg i internasjonalt ljos opp mot dei store samfunnsendringane som er p\u00e5 gang. Det m\u00e5 vera ei utgreiing som ser p\u00e5 den aukande private spr\u00e5kmakta, og framfor alt m\u00e5 ho formulera ein politikk for \u00e5 ta vare p\u00e5 heile det norske spr\u00e5kmangfaldet. Me hjelper gjerne til \u2013 me har alt v\u00e5r eiga maktutgreiing p\u00e5 gang \u2013 M\u00e5lreising 2005. Tida er den rette \u2013 neste \u00e5r er det b\u00e5de Garborg-\u00e5r og europeisk spr\u00e5k\u00e5r.<\/p>\n

N\u00e5r nynorsken og m\u00e5lr\u00f8rsla har greidd seg s\u00e5 godt den siste generasjonen, er det fordi me aldri har stolt einsidig p\u00e5 at staten ville ordna opp. Dette st\u00e5r slett ikkje i motstrid til \u00e5 stilla kl\u00e5rare krav til politikarane. Dataaksjonen det siste halv\u00e5ret har demonstrert enno ein gong at det er fyrst n\u00e5r m\u00e5lr\u00f8rsla g\u00e5r inn i ei sak samla og med folkeleg mobilisering at me kan ha von om gjennomslag i store og viktige saker.<\/p>\n

I lokallaga r\u00e5kar eg sv\u00e6rt mange dyktige og ihuga m\u00e5lfolk som legg ned eit stort arbeid for nynorsken p\u00e5 fritida. Den store styrken til m\u00e5lr\u00f8rsla er ikkje oss sju som f\u00e5r betalt for jobben, men dei fleire tusen aktivistane, organisasjonsfolka, kaffikokarane og kulturpersonlegdomane. Samstundes har eg sett ein god del mismot og litt for lite optimisme og offensiv tenking, og ein gjennomsnittsalder som vil vera eit problem om ti \u00e5r dersom han d\u00e5 har auka med ti \u00e5r. Her ligg den store utfordringa for Noregs M\u00e5llag som organisasjon det neste ti\u00e5ret.<\/p>\n

Me treng meir ei meir p\u00e5g\u00e5ande haldning. Ivar Aasen har skrive mykje klokt. Men sj\u00f8lv om det var Aasen som skreiv \u201dVer n\u00f8gder med Luten din, um han er no ring, \/ og tenk deg, at ditt er da besta\u201d, s\u00e5 er ikkje dette n\u00f8dvendigvis eit bra slagord for m\u00e5larbeidet. Bokm\u00e5lsfolket tenkjer ikkje slik. Dei g\u00e5r p\u00e5, krev r\u00f8ysting og tapar, s\u00e5 pr\u00f8ver dei att etter fem \u00e5r, og tapar dei d\u00e5, vinn dei kanskje tredje eller fjerde gongen. Denne tenkinga finn ein mest ikkje hj\u00e5 m\u00e5lfolket. P\u00e5 80- og 90-talet gjekk vel 60 skulekrinsar over fr\u00e5 nynorsk til bokm\u00e5l \u2013 kvifor lar me dei f\u00e5 vera i fred? P\u00e5 felt etter felt ser me at me tenkjer for sm\u00e5tt. Me skal vita \u00e5 gle oss over alle sm\u00e5 framsteg og sigrar, men me skal vakta oss mot \u00e5 vera n\u00f8gd med lite.<\/p>\n

For det framifr\u00e5 arbeidet og dei gode resultata som mange lag kan leggja fram, viser oss at nynorsken har eit stort potensiale. Nynorsken har vener langt utover dei rekkjene som sj\u00f8lv har nynorsk som fyrstespr\u00e5k, b\u00e5de i kraft av dei kulturelle verdiane som er skapte gjennom 150 \u00e5rs m\u00e5lreising, og gjennom den kulturreisinga som nynorsken er ein del av. I periodar har me hatt ein tendens til \u00e5 sj\u00e5 m\u00e5lreisinga i eit un\u00f8dvendig snevert filologisk og pedagogisk perspektiv. Me har hatt ei tru p\u00e5 at likskapane mellom dialektane og nynorsken i seg sj\u00f8lv har vore nok til \u00e5 f\u00e5 folk rekna nynorsk som deira spr\u00e5k. Ei sak er det no at dei store talem\u00e5lsendringane p\u00e5 Austlandet ein del stader ikkje gjer det like sj\u00f8lvsagt som f\u00f8r at nynorsken ligg mykje n\u00e6rare dialekten enn bokm\u00e5let, iallfall ikkje s\u00e5 mykje n\u00e6rare at det er noko folk ser grunn til \u00e5 leggja vekt p\u00e5. Det viktige er likevel at spr\u00e5kval er s\u00e5 mykje meir enn eit val mellom ulike ord og lydar \u2013 det er i fyrste rekkje eit kulturelt val og eit politisk val.<\/p>\n

Ein av dei djupaste grunntankane i m\u00e5lreisinga har alltid vore at den kulturskapinga som har funne stad mellom vanlege folk i norske lokalsamfunn opp gjennom historia har eit like stort verd som den importerte dansk-norske overklassekulturen eller andre l\u00e5nte fj\u00f8rer, og at denne kulturskapinga med eit folkeleg, nasjonalt og landsfemnande ankerfeste er det beste grunnlaget \u00e5 byggja nasjonalkulturen og skriftm\u00e5let p\u00e5. Nynorsken har p\u00e5 ein einest\u00e5ande m\u00e5te knytt banda mellom det lokale, det nasjonale og det globale ved \u00e5 reisa ein alternativ danningstradisjon og riva ned det kulturelle hegemoniet til hovudstadseliten. Dette kulturelle perspektivet har vore vel s\u00e5 viktig som det reint lingvistiske. N\u00e5r \u00f8stfoldingar i dag stort sett kan tala sitt eige m\u00e5l utan \u00e5 skjemmast sj\u00f8lv om dei aldri har skrive nynorsk i \u00d8stfold, er det fordi den nynorske m\u00e5lreisinga har greidd \u00e5 hindra den totale spr\u00e5klege og kulturelle bokm\u00e5lskoloniseringa av landet.<\/p>\n

Dette er eit program med sprengkraft, men \u00f2g med mange parallellar i den gryande internasjonale reisinga mot den sentraliseringa og einsrettinga som fylgjer med den negative sida av globaliseringa. Ein del av dette er den aukande interessa for det lokale som har f\u00e5tt forskarar til \u00e5 tala om ein ny \u201dlokalisme\u201d. Eit aktuelt uttrykk her til lands er dei stadig fleire festivalane og spela der lokale eldsjeler viser oss at den kulturelle dugnads\u00e5nda ikkje var daud likevel. Ein av dei mest vellukka til no i sumar har vore den samiske Riddu Riddu-festivalen i K\u00e5fjord som er med p\u00e5 \u00e5 visa ein annan internasjonal tendens: Det er eit gledeleg aukande medvit kring dei undertrykte spr\u00e5ka. I Zimbabwe har m\u00e5lreisinga etter Aasen-modellen g\u00e5tt over all forventning det siste ti\u00e5ret, og p\u00e5 Korsika vann dei nyleg st\u00f8rre rom for korsikansk i skulen i ein avtale med Frankrike som \u00f2g sikrar st\u00f8rre politisk sj\u00f8lvstyre. Motkreftene kjenner me \u00f2g att: Vaktarane av den franske einskapen er djupt uroa over Korsika-avtala. Ordf\u00f8raren i K\u00e5fjord skj\u00f8nar ikkje kvifor det er s\u00e5 viktig med samisk n\u00e5r alle skj\u00f8nar norsk, og Oslo-avisene \u2013 dei med nynorskforbod og ukl\u00e5re bilete av Mette-Marit \u2013 fann ingen grunn til \u00e5 dekkja ein av dei fem st\u00f8rste og mest internasjonalt orienterte festivalane i Noreg, Folkemusikkfestivalen i F\u00f8rde.<\/p>\n

Kort sagt: M\u00e5lreisinga og Noregs M\u00e5llag som kulturpolitisk kamporganisasjon har ei st\u00f8rre oppg\u00e5ve enn p\u00e5 lenge og har truleg fleire potensielle vener og st\u00f8ttespelarar enn p\u00e5 lenge.<\/p>\n

Som dei fleste andre ideelle, tradisjonsrike og tunge organisasjonar, st\u00e5r Noregs M\u00e5llag overfor ei stor utfordring n\u00e5r det gjeld rekrutteringa: Det komande ti\u00e5ret m\u00e5 ein ny generasjon rekrutterast til m\u00e5larbeid. Det har vorte oppsummert fleire gonger tidlegare at generasjonen mellom 30 og 45 er underrepresentert i organisasjonen. To generasjonar har i mange \u00e5r vore aktive og berande i Noregs M\u00e5llag som i mange andre organisasjonar: Dei som har n\u00e5dd eller straks vil n\u00e5 pensjonsalderen, og 50-\u00e5ringane \u2013 70-talsgenerasjonen. Det er p\u00e5 grunn av dykk me kan sl\u00e5 fast at nynorsken har styrkt seg dei siste 30 \u00e5ra. Aasen-tunet st\u00e5r der som ei f\u00f8rebels krone p\u00e5 verket, og eg veit sant og seia ikkje kor mange lagsm\u00f8te og kulturkveldar som hadde vorte haldne om me ikkje hadde hatt ein stor og aktiv skare av pensjonistar.<\/p>\n

De fortener selskap av ein ny generasjon, og eg trur \u00f2g ein tilf\u00f8rsel av ein del ungdomleg overmot kunne gjort seg bra i mange lag. Det er difor sv\u00e6rt gledeleg \u00e5 sj\u00e5 at den nye generasjonen, 30-\u00e5ringane, faktisk er p\u00e5 veg inn i mange m\u00e5llag og fylkeslag. Det heng saman med at me stadig vervar fleire medlemer. I heile 1999 melde 775 nye medlemer seg inn i Noregs M\u00e5llag, mot 691 i 1998 og 566 i 1997, s\u00e5 dette g\u00e5r rette vegen. Saman med eit titals nyskipa og oppattskipa lag fortel dette at Noregs M\u00e5llag er ein organisasjon i framgang, mykje takk vera den lokale verveaktiviteten. Dette er s\u00e5leis snakk om \u00e5 forsterka den gode tendensen me alt ser med \u00e5 verva fleire medlemer og \u00e5 f\u00e5 tak i og sleppa til dei unge. Berre p\u00e5 den m\u00e5ten kan me f\u00f8ra vidare Noregs M\u00e5llag som ei lokalt tufta folker\u00f8rsle, og det er fyrst og fremst det me treng. Det er framleis p\u00e5 lokalplanet valet mellom nynorsk og bokm\u00e5l vert teke, og det er gjennom lokallaga me kjem i kontakt med dei me vil n\u00e5 fram til. Difor er styrkinga av grunnorganisasjonen ei sentral og viktig sak p\u00e5 dette landsm\u00f8tet.<\/p>\n

Eg vonar de alle blir med p\u00e5 \u00e5 gjera dette til tre minnerike, konstruktive og inspirerande m\u00e5ldagar i Bergen slik at me kan m\u00f8tast att om eit \u00e5r, end\u00e5 sterkare. Nynorsken har det bra, men greier seg ikkje utan dykk.<\/p>\n

Og blir det ikkje liv f\u00f8r, tenkjer eg det blir det n\u00e5r me skal diskutera \u00e5rspengane.<\/p>\n

Godt landsm\u00f8te!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Landsm\u00f8tet i Noregs M\u00e5llag, Bergen 28.\u201330. juli 2000 Av Oddmund L\u00f8kensgard Hoel Kj\u00e6re landsm\u00f8te! For fyrste gong p\u00e5 54 \u00e5r er me samla til landsm\u00f8te i den vestlandske hovudstaden \u2013 storbyen midt i nynorsk-Noreg. Det var p\u00e5 tide. Det er … Les meir →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":126,"menu_order":16,"comment_status":"open","ping_status":"open","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-135","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/135"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=135"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/135\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/126"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=135"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}