{"id":136,"date":"2007-05-07T21:59:16","date_gmt":"2007-05-07T19:59:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/?page_id=136"},"modified":"2007-05-08T05:37:32","modified_gmt":"2007-05-08T03:37:32","slug":"den-internasjonale-malr%c3%b8rsla-bokartikkel-2002","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/tekstar\/5-malpolitiske-artiklar\/den-internasjonale-malr%c3%b8rsla-bokartikkel-2002\/","title":{"rendered":"Den internasjonale m\u00e5lr\u00f8rsla (bokartikkel 2002)"},"content":{"rendered":"

Hoel, Oddmund L. (2002.) Den internasjonale m\u00e5lr\u00f8rsla. I Trond S\u00e6b\u00f8 Skarpeteig (red.): Globalisering og spr\u00e5kpolitikk. Eit debatthefte <\/em>(s. 5-7). Oslo: Noregs M\u00e5llag.<\/p>\n

Bibsys-oppf\u00f8ring<\/a><\/p><\/blockquote>\n

Det er snart 40 \u00e5r sidan Sigmund Skard gav ut M\u00e5lstrid og massekultur (1963) og sette m\u00e5lsaka inn i ein aktuell allmennkulturell samanheng. Ein kan i dag sl\u00e5 fast at b\u00e5de norsk kultur i det heile og nynorsken har st\u00e5tt seg langt betre mot presset fr\u00e5 kommersiell angloamerikansk massekultur og engelsk spr\u00e5k enn mange var redde for i dei harde 60-\u00e5ra.<\/p>\n

Det vil ikkje seia at faren er over. IT-revolusjonen, betre samferdsel, liberaliseringa av verdshandelen, globaliseringa av \u00f8konomien og det aukane hegemoniet til angloamerikansk kommersiell massekultur har gjort verda mindre og f\u00f8rer til ein stadig st\u00f8rre spr\u00e5kleg og kulturell p\u00e5verknad over landegrensene. Det kan mest dramatisk lesast av i stadig verre prognosar for spr\u00e5kdaude, og engelsk har gjennom fleire \u00e5r vore p\u00e5 full fart inn i Noreg s\u00e6rleg i forskings-, IT- og forretningsm\u00e5l – jamvel i (del)statlege selskap som Statoil, Hydro og Telenor.<\/p>\n

Til sjuande og sist er framtida b\u00e5de til bokm\u00e5l og nynorsk er avhengig av kor interessert brukarane av dei to m\u00e5la er i \u00e5 verna om dei, og i kor sterk grad dette engasjementet f\u00f8rer til aktiv spr\u00e5kpolitisk handling fr\u00e5 styresmaktene. Sannsynleg er det \u00f2g at bokm\u00e5let gjennom presset fr\u00e5 engelsk vil koma i ei stilling som liknar meir p\u00e5 den forsvars- og mindretalsposisjonen nynorsken alltid har hatt. Riksm\u00e5lsr\u00f8rsla kan derimot bli n\u00f8ydd til \u00e5 ta gamle slagord som «fri sprogutvikling» og «sprogsaken ut av politikken» opp til kraftig revisjon dersom deira spr\u00e5k skal ha ei framtid under statleg vern.<\/p>\n

Det st\u00f8rste lyspunktet fr\u00e5 st\u00e5staden til nynorsken og alle andre sm\u00e5 og mellomstore spr\u00e5k er likevel at ein no ser omrisset av ein global oppreist mot dei negative utslaga av globaliseringa. Det gjeld s\u00e6rleg reaksjonen p\u00e5 frihandel, valutaspekulasjonar og globaliseringa av \u00f8konomien. Organisasjonen Attac har p\u00e5 kort tid vorte ein viktig organisert samlingsstad og plattform for tverrpolitisk globaliseringsmotstand i Vest-Europa. Men \u00f2g p\u00e5 det spr\u00e5klege og kulturelle feltet er interessa og arbeidet for \u00e5 ta vare p\u00e5 mangfaldet og motarbeida spr\u00e5kdauden aukande. Det aukande folkelege engasjementet gjennom kultur- og spr\u00e5korganisasjonar ligg under, og i internasjonale organisasjonar som Europar\u00e5det, UNESCO og EU har ein sett ei aukande interesse for desse sp\u00f8rsm\u00e5la s\u00e6rleg det siste ti\u00e5ret.<\/p>\n

Utfordringa for m\u00e5lr\u00f8rsla vert \u00e5 sj\u00e5 ut over dei norske grensene og leggja opp ein praksis som tek utgangspunkt i at me er ein del av ei global r\u00f8rsle for spr\u00e5kleg mangfald. B\u00f8ker som Farvel til spr\u00e5kmangfaldet? (Olav Randen 1997) og Minoritetsspr\u00e5k i Europa (Sigve Gramstad 1996) og det internasjonale seminaret til Noregs M\u00e5llag i januar 2001 fortel at det internasjonale engasjementet i m\u00e5lr\u00f8rsla er h\u00f8gst levande og aukande, og som deltakarar i G\u00f8teborgaksjonen i juni 2001 var Noregs M\u00e5llag med p\u00e5 sin fyrste demonstrasjon utanlands. Men det er nok eit godt stykke att f\u00f8r ein kan seia at eit internasjonalt perspektiv p\u00e5 norsk m\u00e5lstrid st\u00e5r sterkt mellom m\u00e5lfolk og nynorskbrukarar.<\/p>\n

I ein situasjonen der b\u00e5de nynorsk- og bokm\u00e5lsfolk m\u00e5 rusta opp forsvaret mot engelskpresset, vil nynorsktradisjonen kunna sk\u00e5ra h\u00f8gt b\u00e5de p\u00e5 \u00e5 ha ein levande tradisjon for \u00e5 driva organisert spr\u00e5kkamp, og p\u00e5 \u00e5 ha r\u00f8ter og ei historie som bokm\u00e5let manglar. Nynorsken st\u00e5r for ei lang norsk spr\u00e5khistorisk line som vekkjer positive assosiasjonar og vert sett som noko verdfullt langt utover den flokken som skriv nynorsk i dag, og nynorsken endar ikkje, som bokm\u00e5let, i blinda i to unionar ingen i dag vil vedkjenna seg. M\u00e5lreisinga har alltid vore knytt til eit demokratisk, nasjonalt og sosialt frigjeringsstrev nettopp slik den komande m\u00e5lreisinga mot engelsk vil vera. Dette er ein stor ressurs for heile Noreg, og det er ikkje tilfeldig at ein jamt har funne m\u00e5lfolk i fremste line i arbeidet mot engelskpresset her i landet. Bokm\u00e5let har langt p\u00e5 veg vore ein gratispassasjer.<\/p>\n

Det m\u00e5lr\u00f8rsla likevel m\u00e5 st\u00e5 hardt imot, er det synspunktet sume bokm\u00e5lsfolk kjem med om at arbeidet mot engelsk er s\u00e5 viktig at dei nynorske jamstellingskrava b\u00f8r tonast ned. Det har med fullt alvor vorte hevda, m.a. i Stortinget, at kravet om nynorskversjonar av dataprogram kan f\u00f8ra til at engelske versjonar i staden tek over den norske marknaden. Det er absurd \u00e5 skulla tru at nynorskbrukarar vil leggja fr\u00e5 seg spr\u00e5ket sitt for \u00e5 kasta seg med liv og lyst inn i kampen for bokm\u00e5let, og situasjonen er heller tvert om: di st\u00f8rre det spr\u00e5klege medvitet og kamplysta er i den nynorskspr\u00e5klege delen av Noreg, di sterkare st\u00e5r Noreg i det samla arbeidet mot engelsk.<\/p>\n

Den norske m\u00e5lr\u00f8rsla har aldri isolert seg, korkje i Noreg eller i nynorskland \u2013 me har aldri hatt r\u00e5d til det. Me har alltid \u2013 heilt fr\u00e5 Aasen \u2013 vore tvinga til \u00e5 ha eit grunnleggjande internasjonalt perspektiv p\u00e5 det me driv med. Det er sagt og skrive mykje om det store verket til Ivar Aasen, men den raudaste tr\u00e5den i arbeidet hans er ganske enkelt striden for at \u201dnorsk\u201d skal bli rekna som eit eige spr\u00e5k jamsides dansk og svensk og andre spr\u00e5k. For som Aasen skriv i Norsk Grammatik (1864):<\/p>\n

Denne Opfatning [at \u2019norsk\u2019 er eit eige spr\u00e5k] er her aldeles n\u00f8dvendig, for at Sproget kan blive rigtigt bed\u00f8mt og nyde samme Ret som andre Tungemaal. Det kommer her ikke an paa, om Sproget er dyrket ved Skrivning eller ikke; Hovedsagen er, at man her har for sig et levende Sprog, som tilh\u00f8rer Landets Folk og staar paa sin egen Grund, saa at det ikke lader sig forklare som en Underafdeling af noget andet Lands Sprog. (Aasen 1864: 335, fr\u00e5 Hoel 1996: 245)<\/p>\n

Aasen demonstrerer her for oss kvifor alle ekte og demokratiske nasjonalistar i motsetnad til nasjonalsj\u00e5vinistane er r\u00f8ynlege internasjonalistar: Dei (me) ynskjer at alle grupper skal ha den same retten til sj\u00f8lvhevding, i dette tilfellet p\u00e5 det spr\u00e5klege omr\u00e5det.<\/p>\n

Med Aasen byrjar ein rak og rakrygga internasjonalistisk tradisjon \u2013 med Vinje, med Arne Garborg \u2013 \u201deuropearen\u201d, med Hulda Garborg sitt arbeid for indianarane i Amerika, med vestmennene som i 20-\u00e5ra agiterte for at samane \u00f2g m\u00e5tte f\u00e5 h\u00f8ve til \u00e5 reisa sitt eige m\u00e5l, med Olav Rytter sitt arbeid med slavisk m\u00e5lreising, med Kjartan Fl\u00f8gstad som skriv b\u00f8ker fr\u00e5 Latin-Amerika og Kina, med Jon Fosse som er den mest spelte nolevande forfattaren i Europa, med Berge Furre som p\u00e5 sine game dagar har slege seg i lag med dei jordlause i Brasil og vorte \u00e5ndeleg overhovud for Attac Noreg, inspirert av latinamerikansk frigjeringsteologi, og med Sigve Gramstad som skreiv m\u00e5llova og den samiske spr\u00e5klova f\u00f8r han vart kalla til Europar\u00e5det for \u00e5 leia arbeidet med det europeiske charteret om regions- eller minoritetsspr\u00e5k (1992). – Det er nynorsktradisjonen som har vore den mest internasjonalt orienterte, skriv bokm\u00e5lsmannen Per Thomas Andersen i den nye litteraturhistoria si.<\/p>\n

Me fekk tidleg den godtakinga me trong nasjonalt, difor vart aldri den internasjonale godtakinga av nynorsken avgjerande for m\u00e5lreisinga. Men kampen om statusen v\u00e5r er p\u00e5 ingen m\u00e5te over over:<\/p>\n

\u201dMange mennesker tror at vi har to likestilte skriftspr\u00e5k i Norge. Det har vi ogs\u00e5 \u2013 det ene heter norsk, og det andre heter samisk. Men det norske skriftspr\u00e5k foreligger i to historiske forgreninger, og der er et problem som vi har slitt med gjennom ganske mange ti\u00e5r uten \u00e5 finne den gode l\u00f8sningen p\u00e5.\u201d<\/p>\n

Det sa Inge L\u00f8nning i Stortinget 11. juni 1999, og ein raud tr\u00e5d \u2013 ein av dei f\u00e5 \u2013 i lesarinnlegg og artiklar fr\u00e5 Riksm\u00e5lsr\u00f8rsla, g\u00e5r ut p\u00e5 kor bak m\u00e5l det er \u00e5 samanlikna den norske m\u00e5lstriden med nokon som helst annan m\u00e5lstrid. Dei freistar s\u00e5leis \u00e5 gjera den norske m\u00e5lstriden til eit internt norsk \u201danliggende\u201d, nett som Tyrkia p\u00e5 same vis og med langt meir blodige konsekvensar insisterer p\u00e5 at det ikkje finst ein konflikt med kurdarane, berre ein strid mellom tyrkarar og terroristiske \u201dfjelltyrkarar\u201d. N\u00e5r eg les L\u00f8nning, kjenner eg meg som ein fjell- og fjordtyrkarar.<\/p>\n

Dersom me, som den fyrste generasjonen i m\u00e5lr\u00f8rsla, gl\u00f8ymer det internasjonale perspektivet som alle tidlegare m\u00e5lreisingsgenerasjonar har hatt, skyt me \u00f2g oss sj\u00f8lve i foten, og me bryt med den internasjonale solidariteten som alle spr\u00e5k- og kulturr\u00f8rsler m\u00e5 ha om ein skal g\u00e5 framtida optimistisk i m\u00f8te. At den norske m\u00e5lr\u00f8rsla no dr\u00f8ftar globalisering og identifiserer seg med den gryande antiglobaliseringsr\u00f8rsla, er eit naturleg framhald av det internasjonale perspektivet som alltid har lege til grunn for norsk m\u00e5lreising. Det oppsiktsvekkjande ville vore om me br\u00e5tt drog oss attende.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hoel, Oddmund L. (2002.) Den internasjonale m\u00e5lr\u00f8rsla. I Trond S\u00e6b\u00f8 Skarpeteig (red.): Globalisering og spr\u00e5kpolitikk. Eit debatthefte (s. 5-7). Oslo: Noregs M\u00e5llag. Bibsys-oppf\u00f8ring Det er snart 40 \u00e5r sidan Sigmund Skard gav ut M\u00e5lstrid og massekultur (1963) og sette m\u00e5lsaka … Les meir →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":126,"menu_order":17,"comment_status":"open","ping_status":"open","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-136","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/136"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=136"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/136\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/126"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=136"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}