{"id":139,"date":"2007-05-07T22:43:39","date_gmt":"2007-05-07T20:43:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/?page_id=139"},"modified":"2007-05-08T05:44:02","modified_gmt":"2007-05-08T03:44:02","slug":"malr%c3%b8rsla-og-kampen-om-det-offentlege-rommet-mal-og-makt-2000","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/tekstar\/5-malpolitiske-artiklar\/malr%c3%b8rsla-og-kampen-om-det-offentlege-rommet-mal-og-makt-2000\/","title":{"rendered":"M\u00e5lr\u00f8rsla og kampen om det offentlege rommet (M\u00e5l og makt 2000)"},"content":{"rendered":"

Hoel, Oddmund L. (2000). M\u00e5lr\u00f8rsla og kampen om det offentlege rommet. M\u00e5l og Makt <\/em>(nr. 4\/1999-1\/2000), 4-10. – Opphavleg halde som innleiing p\u00e5 studentkonferansen til Norsk M\u00e5lungdom i Bergen 12.-13.2.2000.<\/p>\n

Norart-oppf\u00f8ring<\/a><\/p><\/blockquote>\n

\u201dNo me hev vunne den fulle politiske fridomen, m\u00e5 me ikkje gl\u00f8yma: Den politiske fridomen er ikkje den djupaste og st\u00f8rste. St\u00f8rre er det, at eit folk kann halda uppe sin \u00e5ndelege arv i tungem\u00e5let.\u201d Slik lydde det i ei tale sumaren 1906 som vart prenta i m\u00e5lavisa Den 17de Mai. Det var ikkje kven som helst som tala om \u201dSj\u00f8lvstendet og det norske m\u00e5let\u201d. Det var J\u00f8rgen L\u00f8vland, den fyrste norske utanriksministeren som \u00e5ret f\u00f8r hadde vore norsk statsminister i Stockholm og leiar for statsr\u00e5dsavdelinga der, og dermed hatt ein avgjerande innverknad p\u00e5 unionsoppl\u00f8ysinga.<\/p>\n

J\u00f8rgen L\u00f8vland kom inn i rikspolitikken som stortingsrepresentant i 1886, vart odelstingspresident i 1892 og var regjeringsmedlem det meste av tida mellom 1899 og 1908, det siste \u00e5ret som statsminister. Dei fylgjande \u00e5ra var det m\u00e5lpolitikken som opptok L\u00f8vland. Han hadde vore med p\u00e5 skipinga av Noregs M\u00e5llag i februar 1906, og fr\u00e5 1909 til 1912 var han den andre formannen i samskipnaden. P\u00e5 landsm\u00f8tefesten i januar 1912, som BUL i Oslo skipa til, hadde han bede inn statsminister Wollert Konow. Konow heldt ein tale der han kom i skade for \u00e5 hevda at \u201dmaalsaken har v\u00e6ret den sak som sterkest har baaret det norske folk frem i det siste halvhundre aar\u201d. Det fekk begeret til \u00e5 flyta over for h\u00f8gresida, og tala gjore at den sk\u00f8yre borgarlege samlingsregjeringa til Konow sprakk og m\u00e5tte g\u00e5.<\/p>\n

J\u00f8rgen L\u00f8vland heldt fram som styremedlem i Noregs M\u00e5llag til 1917, og etter valet i 1913 var han attende p\u00e5 den rikspolitiske arenaen som den fyrste nynorskbrukande stortingspresidenten. Fr\u00e5 1915 til 1920 var han Kyrkje- og undervisningsminister i regjeringa til Gunnar Knudsen, og her vart han ein n\u00f8kkelperson i ei sterk framgangstid for m\u00e5lr\u00f8rsla. Som statsr\u00e5d sytte han b\u00e5de for ei omfattande oppnorskinga av namneverket og for 1917-rettskrivinga. I Lars Roar Langslet si riksm\u00e5lssoge fr\u00e5 i fjor er han ein av sjefsskurkane, mest p\u00e5 h\u00f8gd med Halvdan Koht.<\/p>\n

Seminaristen fr\u00e5 Setesdalen var den fyrste norske statsminister utan universitetsutdanning, og Rune Slagstad (1998: 106) oppsummerer det slik: \u201dVenstrestatens storhetstid, i \u00e5rene fra 1905 til 1920, var ogs\u00e5 l\u00e6rerpolitikernes store tid i rikspolitikken med J\u00f8rgen L\u00f8vland som den fremste symboliserende skikkelse.\u201d<\/p>\n

Februar 2000
\n<\/strong>Den 4. februar i \u00e5r vedtok \u00e5rsm\u00f8tet i Norsk spr\u00e5kr\u00e5d dei st\u00f8rste endringane i nynorsknormalen p\u00e5 41 \u00e5r. Bokm\u00e5lssida gjorde \u00f2g store endringar. Dei avskaffa eit sentralt kjennemerke p\u00e5 norsk spr\u00e5knormering \u2013 skiljet mellom hovudformer og sideformer, og for fyrste gong kasta dei norske former ut av rettskrivinga. For b\u00e5e m\u00e5l fekk ei rad engelske importord norsk skrivem\u00e5te.<\/p>\n

Siste veka f\u00f8r \u00e5rsm\u00f8tet var det ein god del blest om endringane, b\u00e5de i aviser, radio og s\u00e5vidt i fjernsynet. Ut fr\u00e5 det me er vande til var medieinteressa stor. Men lyftar me blikket og ser p\u00e5 korleis den st\u00f8rste spr\u00e5kendringa p\u00e5 fleire ti\u00e5r plasserte seg i det totale nyhendebiletet, er det berre ein konklusjon \u00e5 dra: Interessa var l\u00e5tteleg lita. Korkje Dagsrevyen eller TV2-nyhenda s\u00e5g til d\u00f8mes nokon grunn til \u00e5 dekkja saka.<\/p>\n

Me ser i dag heller ikkje rikspolitikarar av formatet til J\u00f8rgen L\u00f8vland som ser p\u00e5 m\u00e5lsaka som hjartesak og sentralt arbeidsfelt.<\/p>\n

Det kan vera lett \u00e5 dr\u00f8yma seg attende til dei gamle s\u00e5kalla gode dagane p\u00e5 J\u00f8rgen L\u00f8vlands tid. Det b\u00f8r ingen gjera, og det heller ikkje poenget her. Me b\u00f8r alle vera sjeleglade for det rommet nynorsken har vunne sidan den gongen, b\u00e5de formelt og som bruksm\u00e5l, og for at stoda i dag p\u00e5 dei aller fleste m\u00e5tar er mykje betre enn i 1906.<\/p>\n

Poenget er \u00e5 illustrera det eg ser som den aller st\u00f8rste utfordringa for m\u00e5lr\u00f8rsla i dag: At spr\u00e5k og spr\u00e5ksp\u00f8rsm\u00e5l i vid meining er sett p\u00e5 sidelina i \u00e5lmenta og samfunnsstriden saman med det meste av kulturpolitikken elles.<\/p>\n

Spr\u00e5kfreden
\n<\/strong>Dette er sj\u00f8lvsagt ikkje noko nytt \u2013 heile det ti\u00e5ret me har bak oss har vore prega av l\u00e5g interesse for m\u00e5lsp\u00f8rsm\u00e5let p\u00e5 riksplan og meir eller mindre vellukka freistnader fr\u00e5 m\u00e5lr\u00f8rsla p\u00e5 \u00e5 gjera noko med det. Til dei meir vellukka h\u00f8yrer til d\u00f8mes Ivar Aasen-\u00e5ret i 1996 og l\u00e6remiddelaksjonen i 1997.<\/p>\n

Korleis har det vorte slik?<\/p>\n

Ei del av forklaringa er v\u00e5r eigen suksess. Nynorsken har vunne seg eit rom og vorte ein del av den nasjonale felleskulturen, og f\u00e6rre enn nokon gong stiller sp\u00f8rjeteikn ved eksistensretten til m\u00e5let v\u00e5rt. Det er hovudsakleg pensjonistar som framleis ringjer til NRK og skriv lesarbrev i avisene om at dei ikkje skj\u00f8nar nynorsk. Det m\u00e5 ikkje f\u00e5 oss til \u00e5 tru at nynorskmotstanden er borte. Det finst framleis ei rad nordmenn som kvar p\u00e5 sitt vis mobiliserer b\u00e5de kreativitet, engasjement og personleg innsatsvilje for \u00e5 yta nynorsken motstand, til d\u00f8mes byr\u00e5kratane i KUF som i \u00e5tte m\u00e5nader no har greidd \u00e5 trenera oppnemninga av ei arbeidsgruppe som skulle sj\u00e5 p\u00e5 ei utviding av parallellutg\u00e5vereglane for elektroniske l\u00e6remiddel.<\/p>\n

Men det me ikkje ser noko til lenger, er det store organiserte arbeidet mot nynorsk. Riksm\u00e5lsforbundet er berre ein skugge av seg sj\u00f8lv, det s\u00e5kalla Bokm\u00e5lsforbundet er eit einmannsf\u00f8retak, og dei store elevaksjonane mot sidem\u00e5l som prega ungdomsskule- og gymnastida mi midt p\u00e5 80-talet har me ikkje h\u00f8yrt fr\u00e5 p\u00e5 \u00e5revis. Spr\u00e5khaldningsgranskinga som Kjell Lars Berge stod i spissen for sist i 1990-\u00e5ra, syner at rett nok er framleis eit fleirtal av elevane negative til sidem\u00e5l og nynorsk, men dei meiningane som er ute og g\u00e5r om m\u00e5lsp\u00f8rsm\u00e5let stikk ikkje djupt, og dei er lette \u00e5 endra. Bokm\u00e5lsfolk har med \u00e5ra innfunne seg med at nynorsken eksisterer, og mangelen p\u00e5 open og organisert motstand mot nynorsk er med p\u00e5 \u00e5 styrkja inntrykket av spr\u00e5kfred. Me veit sj\u00f8lvsagt at m\u00e5lstriden lever i beste velg\u00e5ande, men han gjer det p\u00e5 lokalplanet og gjennom dei mange sm\u00e5 stikka, som ein l\u00e5gintensitetskrig \u2013 om lag som den amerikanske bombinga av Irak som ingen lenger h\u00f8yrer noko om, men som dei som f\u00e5r bombene i hovudet merkar sv\u00e6rt godt.<\/p>\n

Den offisielle spr\u00e5kfreden, det vil seia at m\u00e5lstriden ikkje er ein del av rikspolitikken og dermed ikkje er i interessefeltet til riksmedia, kom ikkje rekande p\u00e5 ei fj\u00f8l. Det var eit sv\u00e6rt aktivt og medvite politisk val som vart teke i siste halvdel av 60-\u00e5ra, 20. mai 1970 for \u00e5 vera presis. Den dagen slutta Stortinget seg til stortingsmelding nr. 15 (1968-69) om spr\u00e5ksaka som var resultatet av Vogt-komiteen sitt arbeid. Den berande tanken her var nettopp \u00e5 f\u00e5 m\u00e5lstriden ut av rikspolitikken, gje dei stridande partane nok konsesjonar til at dei heldt fred, og \u00e5 ekspedera spr\u00e5kkjeklet over i Norsk spr\u00e5kr\u00e5d som like etter vart skipa. Dette var alts\u00e5 ei politisk line stikk motsett av den J\u00f8rgen L\u00f8vland like aktivt valde tidleg i hundre\u00e5ret. Etter dette har offisiell spr\u00e5kpolitikk vore einstydande med passivitet og mangel p\u00e5 initiativ. I den grad m\u00e5lsp\u00f8rsm\u00e5l har kome inn i rikspolitikken, er det hovudsakleg etter initiativ fr\u00e5 m\u00e5lr\u00f8rsla, dels som ein reaksjon p\u00e5 dei mange sm\u00e5 byr\u00e5kratbombene som umerkande kjem inn i dei politiske dokumenta, og dels som offensive framst\u00f8ytar for \u00e5 styrkja nynorsken.<\/p>\n

Mangelen p\u00e5 ein kl\u00e5r offentleg spr\u00e5kpolitikk fell for tida p\u00e5 ein s\u00e6rs uheldig m\u00e5te saman med eit politisk klima der kulturpolitiske sp\u00f8rsm\u00e5l i vid meining er viste til utkanten av \u00e5lmenta og der eit instrumentalistisk syn pregar den politiske tenkinga. Som ein grunnfagsstudent i nordisk formulerte det i Aftenposten fredag 11. februar i ein klagesong over pensum: \u201dDagens undervisning i eksempelvis norr\u00f8nt er fullstendig uten relevans for praktisk spr\u00e5kbruk.\u201d<\/p>\n

Rune Slagstad har knapt og konsist gjeve oss ei av forklaringane p\u00e5 kvifor det gjekk bra med m\u00e5lreisinga under venstrestaten:<\/p>\n

\u201dVenstrestaten f\u00f8rte ogs\u00e5 til et egenartet kompromiss mellom to toneangivende politiske elitegrupper: p\u00e5 den ene side en \u00f8konomisk elite med store skipsredere som Christian Michlsen, Gunnar Knudsen og Johan Ludwig Mowinckel \u2013 alle Venstre-menn som opptr\u00e5dte som nasjonale politiske strateger; p\u00e5 den annen side representanter for folkedannelsens elitegrupper \u2013 J\u00f8rgen L\u00f8vland, Knut Liest\u00f8l, Olav Midttun m.fl. \u2013 som erobret sentrale posisjoner i det politiske apparat.\u201d (Slagstad 1998: 428)<\/p><\/blockquote>\n

Folkedanningsprosjektet gjekk ikkje under med venstrestaten, men vart f\u00f8rt vidare av den sosialdemokratiske staten av menn som Halvdan Koht, Kaare Fostervoll og Helge Sivertsen \u2013 dei to siste forresten gamle studentm\u00e5llagsaktivistar til liks med Midttun og Liest\u00f8l. Men som Slagstad skriv: \u201dFolkedannelsen … mistet gradvis sin pregende kraft. En teknokratisk styringselite fikk hegemoni.\u201d Sosial\u00f8konomane og i v\u00e5r tid statsvitarane tok over. Folkedanninga gjekk over fr\u00e5 \u00e5 vera \u00e5ndskamp til \u00e5 bli eit sp\u00f8rsm\u00e5l om \u00e5 distribuera ein folkeleggjord elitekultur fr\u00e5 hovudstaden mest mogleg effektivt til resten av landet, symbolisert gjennom Rikskonsertane, Riksteatret og Riksutstillingane. 1938-rettskrivinga gjorde det dessutan mogleg for riksm\u00e5lsr\u00f8rsla \u00e5 massemobilisera styrkane sine p\u00e5 to frontar \u2013 b\u00e5de den samnorske og den nynorske, og 50- og 60-\u00e5ra vart p\u00e5 alle m\u00e5tar ei katastrofetid for m\u00e5lr\u00f8rsla. Det var Helge Sivertsen, d\u00e5 som kyrkje- og undervisningsminister, som i 1964 sette ned Vogt-komiteen for \u00e5 etablera spr\u00e5kfreden \u2013 stumpane skulle bergast.<\/p>\n

Me ser det som ein tjukk raud tr\u00e5d gjennom 1900-talssoga: Det er i dei periodane dei folkelege og radikale r\u00f8rslene med r\u00f8ter i distrikta og representantar i den politiske eliten har greidd \u00e5 koma seg p\u00e5 offensiven at m\u00e5lreisinga har kome styrkt ut. Etter krigen gjeld det sj\u00f8lvsagt tydelegast fr\u00e5 slutten av 60-\u00e5ra og eit ti\u00e5r frametter, men i ein viss grad \u00f2g delar av 90-\u00e5ra \u2013 den siste innhegna av jappetida i 80-\u00e5ra og ein kraftig nyliberalistisk vekstperiode fr\u00e5 slutten av 90-\u00e5ra som me framleis har den tvilsame gleda \u00e5 st\u00e5 midt oppe i. Og n\u00e5r spr\u00e5kleg likes\u00e6le og eit \u2019minste motstands veg\u2019-syn vert kopla med ei sterk nytte-tenking, veit me at nynorsken ikkje er p\u00e5 heimebane. N\u00e5r det instrumentelle synet p\u00e5 spr\u00e5k f\u00e5r r\u00e5, blir spr\u00e5k- og kultursp\u00f8rsm\u00e5l igjen viste til utkanten av samfunnsstriden. Og ser me bort fr\u00e5 den hardaste riksm\u00e5lsreaksjonen etter krigen, er det alltid nynorsken som har tent p\u00e5 strid, uro og merksemd, medan spr\u00e5kfreden og likes\u00e6la har tent bokm\u00e5lsveldet. Di fleire som kjem seg unna utan \u00e5 m\u00e5tta ta stilling til m\u00e5lsp\u00f8rsm\u00e5let, di betre g\u00e5r det for bokm\u00e5let.<\/p>\n

S\u00e5 langt om dei konjunkturane m\u00e5lr\u00f8rsla har levd med og om dei politiske vala som har vore med p\u00e5 \u00e5 skapa dei, til no med vekt p\u00e5 dei negative draga.<\/p>\n

Kva gjer me s\u00e5 med dette? Jau, me brettar opp ermane og formar ein strategi. Det som fylgjer er p\u00e5 ingen m\u00e5te meint \u00e5 vera korkje originalt eller mine tankar \u00e5leine \u2013 det er heller ein freistnad p\u00e5 \u00e5 oppsummera og systematisera noko av det som har vore oppe i dei nyare diskusjonane i m\u00e5lr\u00f8rsla. Det grip b\u00e5de inn p\u00e5 det ideologiske, det strategiske, det praktisk-politiske og det organisatoriske planet.<\/p>\n

Nynorsken er her og krev sin interesseorganisasjon
\n<\/strong>Fyrst ein viktig skilnad p\u00e5 stoda i dag og stoda i 1906, og ordet g\u00e5r end\u00e5 ein gong til J\u00f8rgen L\u00f8vland:<\/p>\n

\u201dDet er no ein gong so, at me hev tvo m\u00e5l her i landet: Fyrst det norske talem\u00e5let med si skriftform, landsm\u00e5let. … Det andre m\u00e5let er det innf\u00f8rde danske skriftm\u00e5let, som til heimebruk vert tala av f\u00e5, men til h\u00f8gtids og i offentlege saker (i kyrkja, skule og ting) og i bokavlen bruka so mykje meir.
\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 So er det i Norig, og me kann ikkje gjera det um med ytre magt. B\u00e5e m\u00e5li er \u201driksm\u00e5l\u201d, dei hev same retten; dei er jamstelte. Difor lyt kvar nordmann kjenna og helst kunna b\u00e5e m\u00e5li med full fridom til \u00e5 bruka det han finn lettast og mest laglegt.\u201d\u00a0 (s 28)<\/p><\/blockquote>\n

\u201dSo er det i Norig\u201d, sa L\u00f8vland, eller rettare: han ynskte seg iallfall at det skulle vera to m\u00e5l her i landet. Og to typar av talem\u00e5l var det sj\u00f8lvsagt i 1906 \u2013 norske m\u00e5lf\u00f8re og eit dansk-norsk talem\u00e5l, men det var berre med god vilje ein kunne hevda at det fanst to skriftm\u00e5l. Skilnaden p\u00e5 1906 og 2000 er nettopp at det i dag finst to skrifttradisjonar i landet. Det var to formelt jamstelte m\u00e5l i 1906, og ein kunne sj\u00e5 grunnsteinane og reisverket til ein nynorsk skriftkultur, men nynorsken var ikkje meir enn p\u00e5 grensa til \u00e5 verta eit vanleg bruksm\u00e5l.<\/p>\n

Det er det i dag, til gagns, med alt det utstyret som eit moderne skriftm\u00e5l i den vestlege verda treng. Nynorsken er ikkje lenger ein ide, men eit faktum. I 1906 var det ikkje mogleg \u00e5 formulera tanken om at det fanst to m\u00e5l i landet utan samstundes \u00e5 formulera m\u00e5lreisingstanken, slik L\u00f8vland gjorde. Nynorsken i dag er eit resultat av denne m\u00e5lreisingstanken, men eksisterer uavhengig av han. Difor kunne Jon Fosse i 1992 skriva om spr\u00e5ket sitt noko som ingen p\u00e5 J\u00f8rgen L\u00f8vland si tid kunne ha sagt:<\/p>\n

\u201dEg opplever det nedverdigande \u00e5 skulle m\u00e5tte argumentere for det. … Eg kan ikkje fordra \u00e5 argumentere for spr\u00e5ket mitt, det er nesten som \u00e5 m\u00e5tte st\u00e5 der \u00e5 kope og argumentere for sin eigen eksistens. Og korleis kan ein argumentere for den? Det er ikkje s\u00e5 mykje meir \u00e5 seie enn at eg er her no eingong. Og det same gjeld nynorsken. B\u00e5de eg og nynorsken er her no eingong, av ulike og kanskje til dels uforst\u00e5elege grunnar.\u201d (Fosse 1999: 116)<\/p><\/blockquote>\n

Sitatet rommar noko sv\u00e6rt viktig: Nynorskfolk vert alt for ofte drivne p\u00e5 defensiven, og me let oss tvinga til \u00e5 legitimera v\u00e5r eigen eksistens. Jon Fosse svarar: \u201dEg er veldig glad i spr\u00e5ket mitt\u201d. Ein av foreldra i Oslo svara p\u00e5 fjernsyn i haust d\u00e5 ho vart spurd om kvifor ho ville ha nynorskklasse i Oslo: Kvifor m\u00e5 ein argumentera for noko ein er glad i og har rett p\u00e5? For den jamne nynorskbrukaren handlar dette om \u00e5 ha sj\u00f8lvtillit til \u00e5 st\u00e5 oppreist i bokm\u00e5lsveldet, og ikkje sleppa nynorskmotstanden for tett innp\u00e5 livet \u2013 ein motstand fleire og fleire nynorskbrukarar m\u00f8tet fordi fleire og fleire i samfunnet flytter nokre gonger rundt i landet i l\u00f8pet av livet.<\/p>\n

Poenget mitt er ikkje at m\u00e5lr\u00f8rsla skal slutta \u00e5 argumentera og leggja m\u00e5lreisingstanken bak seg. Tvert om \u2013 ambisjonen er at flest mogleg skal ta i bruk og bli glade i nynorsken, og at dei som held p\u00e5 bokm\u00e5let skal f\u00e5 augo opp for at nynorsken og m\u00e5lreisinga \u00f2g har tilf\u00f8rt dei sj\u00f8lve og heile samfunnet noko verdfullt. D\u00e5 m\u00e5 me argumentera end\u00e5 meir og betre enn me gjer.<\/p>\n

Men skal me greia det utan samstundes \u00e5 gjera oss un\u00f8dvendig s\u00e5rbare, m\u00e5 me skilja skarpare mellom det me kan kalla fagforeiningsarbeidet og m\u00e5lreisingsarbeidet. B\u00e5de Noregs M\u00e5llag og Norsk M\u00e5lungdom fungerer i dag eit godt stykke p\u00e5 veg som interesseorganisasjonar eller fagforeiningar for nynorskbrukarar. Me brukar mykje tid og krefter p\u00e5 at dei som skriv nynorsk skal f\u00e5 det lettare her i livet \u2013 me er organisasjonar ein kan venda seg til for \u00e5 f\u00e5 hjelp og st\u00f8tte n\u00e5r ei st\u00f8yter p\u00e5 hindringar, anten det gjeld problem med \u00e5 f\u00e5 ut klasselister i parallellklassearbeidet, forbod mot \u00e5 skriva nynorsk p\u00e5 arbeidsplassen, biltilsyn som ikkje vil skriva ut f\u00f8rarkort p\u00e5 nynorsk, eller forlag og bokhandlar som ikkje leverer nynorskutg\u00e5va av l\u00e6reboka i tide.<\/p>\n

Eg trur interesseorganisasjonsarbeidet me driv b\u00f8r gjerast meir synleg som eit eige satsingsfelt. Ei av dei st\u00f8rste utfordringane v\u00e5re er at ein tredel av dei som veks opp med nynorsk g\u00e5r over til bokm\u00e5l, og dette problemet m\u00e5 fyrst og fremst m\u00f8tast med \u00e5 rydda bort den lange rekkja med praktiske hindringar som mange hundre tusen nynorskbrukar framleis st\u00f8yter p\u00e5 i kvardagen. Her ligg det dessutan eit stort potensial for kontaktskaping, verving og alliansebygging som neppe er utnytta godt nok i dag, og ikkje minst er det viktig for \u00e5 gjera den delen av arbeidet v\u00e5rt som g\u00e5r ut over denne ramma meir synleg \u2013 det arbeidet som skal setja oss i kontakt med nye grupper, utvida den nynorske delen av verda og nettopp argumentera for m\u00e5let v\u00e5rt.<\/p>\n

Eit kl\u00e5rare skilje trengst \u00f2g fordi dei to hovudretningane av arbeidet v\u00e5rt byggjer p\u00e5 ulike ideologiske f\u00f8resetnader. Interesseorganisasjonsarbeidet kviler i prinsippet p\u00e5 rettferds- og jamstellingstanken \u2013 dei som brukar nynorsk m\u00e5 ha rett til det i alle samanhengar. M\u00e5lreisingsarbeidet kviler derimot p\u00e5 den grunnleggjande tanken at det er betre \u00e5 skriva nynorsk enn bokm\u00e5l \u2013 same kva grunn ein m\u00e5tte ha for det. Det er \u00f2g viktig \u00e5 vera merksam p\u00e5 at dei to retningane av m\u00e5larbeidet ikkje kan skiljast med merkelappane \u2019offensiv\u2019 og \u2019defensiv\u2019. Mange av rettferdskrava v\u00e5re er i h\u00f8gste grad offensive, som at nynorskbrukarar skal f\u00e5 Office-pakka til Microsoft p\u00e5 sitt eige m\u00e5l. Og likes\u00e6la er ikkje berre noko som pregar bokm\u00e5lsomr\u00e5da \u2013 det er mykje m\u00e5lreisingsarbeid (overtydingsarbeid) \u00e5 driva i nynorskomr\u00e5da \u00f2g.<\/p>\n

M\u00e5lr\u00f8rsla og \u201dtendensane i tida\u201d
\n<\/strong>Men kjernesp\u00f8rsm\u00e5la er alts\u00e5: Korleis kan me gjera det m\u00e5lpolitiske feltet i vid meining til eit meir sentralt samfunnssp\u00f8rsm\u00e5l? Korleis kan m\u00e5lr\u00f8rsla setja den s\u00e5kalla dagsordenen for kulturpolitikken i sterkare grad? B\u00e5de retningane av m\u00e5larbeidet er avhengige av gode svar p\u00e5 desse sp\u00f8rsm\u00e5la.<\/p>\n

Eit bra utgangspunkt for dr\u00f8ftinga er dei refleksjonane Kjartan Fl\u00f8gstad gjorde kring vegvala til m\u00e5lr\u00f8rsla p\u00e5 landsm\u00f8tet i Noregs M\u00e5llag i 1984:<\/p>\n

\u201dM\u00e5lsaka og m\u00e5lstrevarane har alltid vore, har alltid vore tvinga til \u00e5 vera, opportunistiske i forhold til dei r\u00e5dande s\u00e5kalla \u201dtendensane i tida\u201d. Med korte mellomrom og i rask rekkjef\u00f8lgje har vi m\u00e5lfolk pr\u00f8vd \u00e5 rettferdiggjera strevet v\u00e5rt ut fr\u00e5 nasjonale, sosiale, kulturradikale, kulturkonservative, marxistiske, eksistensielle, populistiske eller liberalistiske grunnposisjonar. Vi har liksom blitt norskare, eller meir rotekte, eller inderlegare, eller meir progressive og framstegsvennlege, eller st\u00f8rre verdsborgarar, eller frimodigare og flinkare til \u00e5 l\u00e6ra lekser og assimilera kunnskap ved \u00e5 skriva nynorsk og snakka dialekt. Og det kan det vel alltids vera noko i\u201d, legg han til (Fl\u00f8gstad 1984: 9).<\/p><\/blockquote>\n

I sine beste stunder kan m\u00e5lr\u00f8rsla og norskdomsr\u00f8rsla vera med p\u00e5 \u00e5 forma den samfunnsutviklinga som legg rammene for nynorsken. Det er eit h\u00f8ve me aldri m\u00e5 la g\u00e5 fr\u00e5 oss, og det er i fyrste rekkje eit sp\u00f8rsm\u00e5l om politiske alliansar. M\u00e5lr\u00f8rsla kan likevel aldri gjera det til ein hovudaktivitet \u00e5 driva fram samfunnsendringar \u2013 oppg\u00e5va v\u00e5r er fyrst og fremst \u00e5 gjera det beste ut av situasjonen, same kva me elles m\u00e5tte meina om han. Me arbeider for nynorsken i dette samfunnet, ikkje eit anna. I praksis er det heller ikkje noko stort problem \u2013 det er fullt mogleg \u00e5 kombinera eit arbeid for nynorsk i byane med eit arbeid som tek sikte p\u00e5 \u00e5 bremsa og helst stogga sentraliseringa, slik Noregs M\u00e5llag gjorde i valkampen i haust d\u00e5 me tok initiativet til eit samarbeid med 18 tunge organisasjonar for \u00e5 hindra skulenedleggingar.<\/p>\n

Sp\u00f8rsm\u00e5let er kor mykje m\u00e5lr\u00f8rsla skal vera \u201dmed\u201d og kor mykje ho skal vera \u201dmot\u201d straumen, og oppg\u00e5va er til kvar tid \u00e5 finna den beste balansegangen. M\u00e5lsamskipnadene har som si fremste oppg\u00e5ve \u00e5 vera det organisatoriske uttrykket for ein m\u00e5lreisingside og for eit nynorskskrivande samfunn som vert breiare og meir mangfaldig di sterkare rotfeste nynorsken f\u00e5r i lokalsamfunna. P\u00e5 J\u00f8rgen L\u00f8vland si tid var venstrefolk m\u00e5lfolk og h\u00f8grefolk riksm\u00e5lsfolk, sj\u00f8lv i vestlandsbygdene. Avtala mellom H\u00f8gre og Frp i Os fr\u00e5 i fjor haust som slo fast at det skulle lagast innvandrarrekneskap, var skriven p\u00e5 nynorsk, og det var jamvel i ein kommune som ligg i grenselandet mellom nynorsk og bokm\u00e5l og dermed i det omr\u00e5det der bokm\u00e5lspresset er st\u00f8rst.<\/p>\n

P\u00e5 hi sida m\u00e5 m\u00e5lorganisasjonane vakta seg mot \u00e5 bli reine spr\u00e5korganisasjonar som ikkje greier \u00e5 setja saka si i samband med andre samfunnssp\u00f8rsm\u00e5l i tida, og det er ein tett samanheng mellom dei periodane m\u00e5lr\u00f8rsla har reindyrka dei filologiske og spr\u00e5klege sidene ved m\u00e5lsaka og dei periodane det har g\u00e5tt d\u00e5rleg. Eg trur nettopp det er her m\u00e5lr\u00f8rsla har mest \u00e5 henta \u2013 me m\u00e5 ut av dei spr\u00e5kinterne perspektiva og i st\u00f8rre grad opna kontaktflata mot samfunnet.<\/p>\n

M\u00e5lstriden \u2013 kulturreising og alliansebygging
\n<\/strong>Utgangspunktet v\u00e5rt m\u00e5 vera at Noregs M\u00e5llag og Norsk M\u00e5lungdom er kulturpolitiske organisasjonar meir enn spr\u00e5korganisasjonar, og at arbeidet v\u00e5rt m\u00e5 forst\u00e5ast som ei kulturreising meir enn ei rein m\u00e5lreising. N\u00e5r me sj\u00f8lve tek stilling og vil ha andre til \u00e5 ta stilling til korleis folk skal skriva og prata, tek me samstundes stilling til nokre grunnleggjande kulturelle og politiske sp\u00f8rsm\u00e5l i samfunnet. Det breie kulturperspektivet har prega m\u00e5lreisinga sidan Aasen gjekk ut i felten med programartikkelen \u201dOm Dannelsen og Norskheden\u201d i 1857. I periodar kome i bakgrunnen \u2013 anten m\u00e5lr\u00f8rsla har g\u00e5tt seg vill i normeringsstrid, eller fokusert sterkt p\u00e5 dei pedagogiske f\u00f8remonene med sambandet mellom dialekt og nynorsk.<\/p>\n

Det er ikkje det same som \u00e5 seia at innhaldet i m\u00e5lreisinga er konstant \u2013 mykje er annleis i dag enn det var p\u00e5 Aasen si tid. Men etter 150 \u00e5rs strid og tradisjonsskaping, er det \u00f2g kl\u00e5re grenser for kor langt me kan og b\u00f8r g\u00e5 i \u00e5 omdefinera innhaldet m\u00e5lreisinga utan at me fjernar oss fr\u00e5 det som har bore nynorsken oppe alle desse \u00e5ra.<\/p>\n

Kjernen i m\u00e5lreisinga kan kanskje best definerast gjennom nokre motsetnadspar:<\/p>\n

bokm\u00e5l\u00a0<->\u00a0nynorsk\/dialektar
\nmedvitslaus kulturimport\u00a0<->\u00a0kulturreising tufta p\u00e5 norske tradisjonar
\nelitekultur\u00a0<->\u00a0folkekultur
\nsentrumskultur\u00a0<->\u00a0distriktskultur
\nfordumming\u00a0<->\u00a0folkeopplysning
\nelitestyre\u00a0<->\u00a0folkestyre
\neinsretting\u00a0<->\u00a0mangfald
\naukande klasseskilje\u00a0<->\u00a0sosial utjamning<\/p>\n

M\u00e5lreisinga og m\u00e5lr\u00f8rsla har stort sett alltid kome ut p\u00e5 den h\u00f8gre sida, og tilsvarande fangar omgrepa p\u00e5 hi sida opp mykje av det riksm\u00e5ls- og bokm\u00e5lssida har st\u00e5tt for. Denne arven er s\u00e5 knytt til m\u00e5lreisinga, m\u00e5lr\u00f8rsla og sj\u00f8lve eksistensen til nynorsken, at ein ikkje kan ha som grunnlag for dei ideologiske og strategiske ordskifta v\u00e5re at br\u00e5tt skal hoppa over til venstre kolonne i nokre av desse motsetnadspara. Oppg\u00e5va v\u00e5r m\u00e5 heller vera \u00e5 gjera omgrepa i h\u00f8gre kolonne eit aktuelt innhald som definerer m\u00e5lstriden inn i samfunnsstriden i dag.<\/p>\n

Motstandarane v\u00e5re har i alle \u00e5r freista framstilla nynorsken og m\u00e5lreisinga og alt i h\u00f8gre kolonne som ein motpol til moderniseringa. Det kan knapt bli meir gale, og m\u00e5lr\u00f8rsla \u00e5 aldri la seg lokka til \u00e5 tru at ein m\u00e5 n\u00e6rma seg den venstre kolonnen for \u00e5 unng\u00e5 \u00e5 f\u00e5 merkelappar som \u2019umoderne\u2019, \u2019reaksjon\u00e6r\u2019 og \u2019atterskodande\u2019 limt p\u00e5 seg. Heilt sidan Aasen har m\u00e5lreisinga vore ei drivkraft i den kulturelle og politiske modernisering av Noreg, og s\u00e6rleg av norske bygdesamfunn, men p\u00e5 heilt andre premissar enn riksm\u00e5lseliten i hovudstaden la til grunn for moderniseringa. Det var ikkje m\u00e5lfolk som stod for den atterskodande nasjonalromantikken, korkje i 1850-\u00e5ra eller p\u00e5 Lillehammer i 1994.<\/p>\n

Den kulturelle maktkampen om kva nasjon dette skal vera, er like aktuell som f\u00f8r, og som f\u00f8r st\u00e5r det mellom to grunnsyn. Det eine kan me la teatermeldaren i Dagbladet, Hans Rossin\u00e9 representera, han som i 1997 skreiv at \u201dDialektmenneskene her borte m\u00e5 ha meg unnskyldt \u2013 men hva pokker er en hugnad?\u201d, og hausten 1999 var i harnisk over at knarkarane, horene og bomsane i \u201dPersonkrins 3:1\u201d snakka nynorsk og ikkje oslom\u00e5l p\u00e5 Det Norske Teatret. P\u00e5 hi sida st\u00e5r ein nynorsk tradisjon fr\u00e5 Aasen og Garborg til Det Norske Teatret \u2013 som i langt st\u00f8rre grad enn Nationaltheatret b\u00e5de er eit folkeleg og nyskapande teater. Her st\u00e5r \u00f2g 650 husstandar i Bardu som tidleg i februar i \u00e5r nekta \u00e5 betala full NRK-lisens s\u00e5 lenge dei ikkje f\u00e5r inn NRK2 \u2013 NRK gidd som kjent ikkje byggja ut nettet til meir enn dei 80% som no f\u00e5r inn kanalen. Hadde Frode Grytten budd i Oslo, skrive p\u00e5 bokm\u00e5l om ein murblokk p\u00e5 Ammerud i staden for i Odda og vanka p\u00e5 Kunstnernes Hus og Bristol, ville han ha slege gjennom og vore hovudbok i bokklubbane for lengst. Men det m\u00e5tte ein Bragepris og ein uredd nominasjon til Nordisk r\u00e5ds litteraturpris til.<\/p>\n

Ein av dei skarpaste analysane av dei kulturelle makttilh\u00f8va i Noreg som er presenterte det siste \u00e5ra, er Per Arne Skoms\u00f8s artikkel om \u201dDen innanlandske kulturimperialismen\u201d i M\u00e5l og Makt. Skoms\u00f8 er tidlegare leiar av fylkeskulturutvalet i M\u00f8re og Romsdal og h\u00f8yrer s\u00e5leis til den kategorien av politikarar som Oslo-pressa ser mest ned p\u00e5 \u2013 fylkespolitikarane. Han seier det slik (s 22):<\/p>\n

\u201dDei siste 8 \u00e5ra har eg f\u00e5tt h\u00f8ve til \u00e5 reise mykje i dette fylket, og har f\u00e5tt oppleve mangfaldet i kulturlivet. N\u00e5r eg gong etter gong har vore til stades p\u00e5 store kulturelle hendingar, og eg ikkje finn eit ord om desse i riksmedia, men i staden for blir servert inkjeseiande pjatt, ja d\u00e5 blir eg overvelda av eit stigande raseri, eit raseri mot det eg opplever som kulturell undertrykking. N\u00e5r mange nok av oss blir rasande, vil det hende noko.\u201d<\/p><\/blockquote>\n

Ein treng ikkje sitja i Romsdalen for \u00e5 seia dette \u2013 det same kunne ein h\u00f8yrt fr\u00e5 ein vanleg kulturarbeidar p\u00e5 Kl\u00f8fta eller Holmlia. Mange nordmenn kjenner eit slikt raseri, og m\u00e5lr\u00f8rsla er det viktigaste organiserte uttrykket for raseriet. Men f\u00f8resetnaden er d\u00e5 at m\u00e5lr\u00f8rsla ser seg sj\u00f8lv som ei brei kulturr\u00f8rsle med eit breitt kulturpolitisk engasjement, ikkje som ein rein m\u00e5lr\u00f8rsle.<\/p>\n

I ei slik tiln\u00e6rming til m\u00e5lstriden kan me sj\u00e5 opningar for langt fleire, breiare og sterkare alliansar enn me har i dag. I vid meining gjeld dette alle som pr\u00f8ver \u00e5 f\u00e5 born til \u00e5 lesa meir og l\u00e6ra dei \u00e5 skriva, intellektuelle, forfattarar og andre kulturarbeidarar som vil ha ein st\u00f8rre aksept for at det dei driv med har ein verdi for samfunnet, og mediefolk som vil auka den spr\u00e5klege kompetansen i mediebedriftene sine.<\/p>\n

Men viktigast er sj\u00f8lvsagt dei som ser seg sj\u00f8lv som del av ein kulturstrid og har m\u00e5l som peikar i same retning som v\u00e5re. Det vil seia at me har lite sams med dei som er ute etter \u00e5 styrkja bokm\u00e5lsmakta og den hegemoniske stillinga til elite- og hovudstadskulturen. Eit konkret og aktuelt d\u00f8me er Noregs M\u00e5llag si nye satsing p\u00e5 \u201dkulturbarnehagen\u201d, som tek sikte p\u00e5 \u00e5 laga eit pedagogisk opplegg for barnehagane som er tufta p\u00e5 heimleg, lokal og nasjonal kulturarv \u2013 medrekna dialekt og nynorsk, ikkje p\u00e5 Disney og Sabeltann.<\/p>\n

Spr\u00e5kinteressa som alt er der
\n<\/strong>Sj\u00f8lve grunnlaget for all m\u00e5lreising er at spr\u00e5k er det viktigaste av alle sosiale fenomen \u2013 som kommunikasjonsmiddel, sosialt lim og identitetsmerke. Det er ikkje noko ein treng argumentera s\u00e5 lenge for \u00e5 f\u00e5 folk til \u00e5 innsj\u00e5. Spr\u00e5kinteressa i samfunnet er slett ikkje lita \u2013 det opptek folk at dialektane endrar seg, at engelsk pressar p\u00e5 og at ungdom har utvikla spr\u00e5k for Internett- og mobiltelefonbruk som stikk seg kraftig ut fr\u00e5 vanleg spr\u00e5kbruk. Skrivarstova f\u00e5r inn avisklypp fr\u00e5 heile landet som ikkje har direkte med striden mellom bokm\u00e5l og nynorsk \u00e5 gjera, men vitnar om ei brei og folkeleg spr\u00e5kinteresse. Det kjem lokale dialektb\u00f8ker og ordsamlingar i mengder, det er spaltar i lokalaviser og det kjem i stand tilskipingar av ymse slag.<\/p>\n

Her er det mykje \u00e5 byggja p\u00e5 for m\u00e5lr\u00f8rsla, mykje meir enn me greier i dag. N\u00e5r Noreg er eit dialektland, er det fordi me har hatt og framleis har ei m\u00e5lreising som har gjort oppr\u00f8r mot den spr\u00e5klege hovudstadsdominansen. Utan nynorsken hadde Noreg vore eit dialekt-u-land p\u00e5 line med Sverige og Danmark i dag. Sameleis er det nynorskfolk som har g\u00e5tt i spissen for \u00e5 forsvara b\u00e5de bokm\u00e5l og nynorsk mot engelsk og dermed gjort gratisarbeid for bokm\u00e5let. Som takk vert det hevda at me no m\u00e5 gl\u00f8yma den norske m\u00e5lstriden og heller samla oss alle saman kring bokm\u00e5let for \u00e5 halda ein samla front mot engelsk.<\/p>\n

Arbeidsfelt og arbeidsm\u00e5tar det komande ti\u00e5ret
\n<\/strong>Skulem\u00e5lsarbeidet har prega Noregs M\u00e5llag i lang tid, og eg kan ikkje sj\u00e5 noko som gjer det aktuelt \u00e5 r\u00f8ra ved skulem\u00e5lsarbeidet som det \u00f8vste prioriterte innsatsomr\u00e5det v\u00e5rt. Same korleis ein snur og vender p\u00e5 det, er det heilt avgjerande for den spr\u00e5klege framtida til eit lokalsamfunn kva skriftm\u00e5l ungane veks opp med. Og m\u00e5let m\u00e5 som f\u00f8r vera at flest mogleg har nynorsk b\u00e5de n\u00e5r dei byrjar i skulen og n\u00e5r dei g\u00e5r ut av han. I bokm\u00e5lsomr\u00e5da, ikkje minst i byane, vil kampen framleis st\u00e5 om sidem\u00e5let og om \u00e5 f\u00e5 i gang nynorskklassar. B\u00e5e delar er avgjerande for framtida til nynorsken i eit meir sentralisert Noreg.<\/p>\n

Dei to f\u00f8rre landsm\u00f8ta valde i tillegg \u00e5 leggja vekt p\u00e5 arbeidet for meir nynorsk i n\u00e6ringslivet og i informasjonsteknologien, og med mindre samfunnet skulle endra seg i ei heilt anna retning enn dei fleste trur, er det lite som tyder p\u00e5 at dette vil bli mindre aktuelle satsingsfelt utover i ti\u00e5ret. Eit felt i tillegg som m\u00e5lr\u00f8rsla har brydd seg for lite med dei siste \u00e5ra, er m\u00e5lbruken i media. Samfunnet vert meir og meir mediestyrt, mediesektoren ekspanderer og f\u00e5r ein aukande prestisje, og skiljet mellom IT og media vert mindre og mindre. Om nokre \u00e5r vil radio, fjernsyn, internett og telefonien smelta saman teknologisk, og ein kan \u00f2g venta seg ei redaksjonell samansmelting p\u00e5 tvers av dei tradisjonelle institusjonane me har arbeidd mot.<\/p>\n

Skal nynorsken koma styrkt ut som bruksm\u00e5l n\u00e5r dette ti\u00e5ret er omme, krev det ein langt sterkare innsats for \u00e5 auka nynorskbruken i dei mest lesne og brukte delane av media. Det f\u00f8reset at me er viljuge til \u00e5 tenkja gjennom heile organiseringa av medie- og IT-arbeidet fr\u00e5 botn.<\/p>\n

Det mediestyrde samfunnet set \u00f2g heilt andre rammer for politisk arbeid og organisasjonsarbeid. Dette vert skrive berre nokre dagar etter at media spela ein hovudrolle i det r\u00f8ynlege leiarskiftet i Arbeidarpartiet. Anten ein opererer p\u00e5 eit lokalt, regionalt eller nasjonalt plan, vert den politiske suksessen meir avhengig av at ein greier \u00e5 utnytta media i arbeidet for saka si. Og diverre \u2013 dette er ein r\u00f8yndom som Noregs M\u00e5llag ikkje har greidd \u00e5 omstilla seg til. For m\u00e5llaget st\u00e5r utviklinga av ein offensiv mediestrategi st\u00e5r sentralt i det halv\u00e5ret me er inne i.<\/p>\n

Sameleis er det eit stort utviklingspotensial, som det heiter n\u00e5r noko ikkje er bra, i arbeidsm\u00e5tane v\u00e5re. M\u00e5lreisinga er eit evigvarande arbeid der det er det jamne arbeidet over mange \u00e5r som m\u00e5 til, men sidan me er ein kulturpolitisk og ikkje ein religi\u00f8s organisasjon, er ikkje det \u00e6velege perspektivet spesielt motiverande. Litt for mange m\u00e5lfolk kan sj\u00e5 ut \u00e5 ha han Lars i lia hj\u00e5 Garborg som f\u00f8rebilete \u2013 han som tenkjer b\u00e5de vel og lenge f\u00f8r han gjer noko, og aldri kjem i gang med \u00e5 f\u00e5 v\u00f8lt taket p\u00e5 l\u00f8a fordi det heile tida kjem opp noko anna som m\u00e5 gjerast. M\u00e5lfolk er aktive p\u00e5 mange felt, og det dukkar gjerne opp saker som ein lyt gjera unna f\u00f8r ein kan ta til med m\u00e5larbeidet, anten det er \u00e5 f\u00e5 rassikra vegen, hindra skulenedlegginga, opna ein ny bokkafe eller vinna ein EU-strid. Og n\u00e5r mange nok tenkjer slik, f\u00e5r me ikkje gjort mykje av det me kunne f\u00e5 gjort.<\/p>\n

Ei av l\u00f8ysingane p\u00e5 dette er samstundes eit svar p\u00e5 krava som mediesamfunnet stiller, nemleg at m\u00e5lsamskipnadene i langt st\u00f8rre grad m\u00e5 ta i bruk kampanje-, aksjons- og prosjektretta arbeidsformer. Me ser det kvar gong det er ei skulem\u00e5lsr\u00f8ysting. D\u00e5 dukkar det opp b\u00e5de driftige og aktive m\u00e5lfolk som gjerne tek eit tak for nynorsken, men ikkje tidlegare har kunna tenkja seg \u00e5 driva jamt med m\u00e5llagsarbeid og kanskje heller ikkje er m\u00e5llagsmedlemer. Dette er ei av dei viktigaste rekrutteringskjeldene til dei me treng aller mest i samskipnaden: tillitsvalde og aktivistar.<\/p>\n

Ein rikspolitisk offensiv<\/strong>
\nTrass i mykje avansert teknologi er ikkje journalistar meir avanserte enn f\u00f8r. Riksmedia interesserer seg hovudsakleg for det som skjer p\u00e5 Stortinget, i regjeringa og i dei tyngste delane av n\u00e6ringslivet og organisasjonslivet, i tillegg til \u00e5 springa etter brannbilen. Kulturjournalistikken er ikkje noko unntak. Det er livet kring dei sentrale kulturinstitusjonane me stort sett h\u00f8yrer om, bortsett fr\u00e5 n\u00e5r eit distriktsteater g\u00e5r konkurs og n\u00e5r det er intern krangel i kultur- og kunstnarorganisasjonane. Og det er ikkje til \u00e5 koma forbi at det som skjer i hovudstaden vert viktigare og viktigare for nynorsken sj\u00f8lv om det er andre stader m\u00e5let lever som bruksm\u00e5l i samfunnet. Det som ein i dag finn av bokm\u00e5l i Sogn og Fjordane kjem hovudsakleg fr\u00e5 Oslo i form av riksaviser, b\u00f8ker, nett-tenester, landsfemnande reklamekampanjar og liknande, og denne bokm\u00e5lsimporten vil det bli meir og meir av.<\/p>\n

I det offentlege ser me framleis eit stort sprik mellom prinsipp og praksis n\u00e5r det gjeld den statlege handsaminga av nynorsken. Dei mange statlege tiltaka som har spr\u00e5kpolitiske verknader, ikkje minst p\u00e5 det teknologiske omr\u00e5det, sprikar i alle retningar utan samordning og styring. Det som skulle vore det samordnande organet \u2013 Norsk spr\u00e5kr\u00e5d \u2013 g\u00e5r for lut og kaldt vatn, og det er ikkje mogleg \u00e5 f\u00e5 auga p\u00e5 nokon kraftfull samla og samordna offensiv mot presset fr\u00e5 engelsk eller dei spr\u00e5klege utfordringane som IT-revolusjonen skapar. Eit resultat av manglande interesse for m\u00e5lsp\u00f8rsm\u00e5let i det sentrale byr\u00e5kratiet og det rikspolitiske milj\u00f8et er at Noregs M\u00e5llag sentralt m\u00e5 bruka masse tid p\u00e5 \u00e5 springa fr\u00e5 departement til departement og stortingskomite til stortingskomite for \u00e5 sj\u00e5 til at det vert teke m\u00e5lpolitiske omsyn i saker som dukkar opp. Til ein viss grad er dette eit arbeid for \u00e5 f\u00e5 slege fast nye m\u00e5lkrav, som at parallellutg\u00e5veretten \u00f2g skal gjelda for vanleg programvare som vert brukt i skulen, men i alt for mange tilfelle er det snakk om \u00e5 syta for at Stortinget og regjeringa fylgjer den m\u00e5lpolitikken dei sj\u00f8lve har slege fast.<\/p>\n

Summen av dette er at m\u00e5lr\u00f8rsla dei komande \u00e5ra b\u00f8r satsa tungt for \u00e5 f\u00e5 m\u00e5lsp\u00f8rsm\u00e5let h\u00f8gare opp p\u00e5 den rikspolitiske saklista. Fleire sentrale politikarar m\u00e5 interessera seg for spr\u00e5k, og dei sentrale politiske milj\u00f8a m\u00e5 i langt st\u00f8rre grad bli n\u00f8ydde til \u00e5 ta stilling til og setja seg inn i m\u00e5lpolitiske sp\u00f8rsm\u00e5l. Kort sagt: me m\u00e5 skapa nye J\u00f8rgen L\u00f8vland\u2019ar.<\/p>\n

Initiativet som Noregs M\u00e5llag nyleg har teke overfor kulturminister \u00c5slaug Marie Haga er det fyrste steget i ein ny offensiv. Me har bede kulturministeren setja i gang arbeidet med ei spr\u00e5kleg maktutgreiing som skal g\u00e5 gjennom m\u00e5lbruk og m\u00e5lpolitiske makttilh\u00f8ve ikkje berre i det offentlege, men \u00f2g i det sivile samfunnet. Dette m\u00e5 leggja grunnen for ein ny offentleg spr\u00e5kpolitikk som p\u00e5 ein langt meir offensiv m\u00e5te enn i dag styrkjer det norske spr\u00e5komr\u00e5det mot presset fr\u00e5 engelsk og tek vare p\u00e5 heile variasjonsbreidda i norsk m\u00e5l. Det er mange gode grunnar til \u00e5 gjera det nett no. Norsk spr\u00e5kr\u00e5d skal omorganiserast i den komande fire\u00e5rsbolken. I 2001 er det b\u00e5de Garborg-\u00e5r og Europar\u00e5det sitt internasjonale spr\u00e5k\u00e5r, og politikken p\u00e5 det spr\u00e5kteknologiske omr\u00e5det skrik etter samordning.<\/p>\n

Lokalsamfunnet og folker\u00f8rsla
\n<\/strong>Til slutt er det naudsynt \u00e5 minna om at den aller viktigaste arenaen for nynorsken er den lokale. Dei viktigaste kollektive vala mellom bokm\u00e5l og nynorsk skjer og vil framleis skje i lokalsamfunna med den lovgjevinga me har i dag, anten det gjeld oppl\u00e6ringsm\u00e5let i krinsen, parallellklassar, m\u00e5lbruken i kommunen eller kyrkja, eller kva m\u00e5l bedriftene skal marknadsf\u00f8ra seg p\u00e5. Ramma er lokalsamfunnet og sentralt st\u00e5r lokalavisene. Med dei spr\u00e5klege makttilh\u00f8va som r\u00e5r i dag og vil r\u00e5 i lang tid framover, er det heller ikkje noko anna enn ei brei og aktiv folker\u00f8rsle som kan tryggja gjennomslag p\u00e5 sentralt hald.<\/p>\n

Berre denne konstateringa er nok i seg sj\u00f8lv til \u00e5 sl\u00e5 fast at den viktigaste lekken i m\u00e5lsamskipnadene er dei lokale laga, og me veit at framtida for nynorsken i mange lokalsamfunn er heilt avhengig av styrken til den lokale m\u00e5lr\u00f8rsla. Sentralt arbeid kan aldri erstatta det lokale arbeidet p\u00e5 stader det er lokal m\u00e5lstrid \u2013 det kan i beste fall berre bli brannsl\u00f8kking. Me kan vinna ei skulem\u00e5lsr\u00f8ysting, f\u00e5 til ein parallellklasse og f\u00e5 til gode kommunestyrevedtak, men me f\u00e5r aldri bygt opp det jamne lagsarbeidet og skapt den kulturelle forst\u00e5inga i lokalsamfunnet som er naudsynt dersom nynorsken skal sl\u00e5 sterkare rot. Sj\u00f8lv om Noregs M\u00e5llag skulle greia \u00e5 tidobla talet p\u00e5 tilsette fr\u00e5 seks til 60, vil ikkje dei 60 vera i n\u00e6rleiken av \u00e5 f\u00e5 utretta like mykje lokalt m\u00e5larbeid og nettverksbygging som dei 11 000 medlemene v\u00e5re gjer i dag. Styrkinga av lokallaga og fylkesvala er difor no som f\u00f8r n\u00f8kkelen til ei styrking av m\u00e5lr\u00f8rsla.<\/p>\n

N\u00e5r eg har snakka om alliansebygging, gjeld det i like stor grad p\u00e5 lokalt som p\u00e5 sentralt plan. Rundt om i norske lokalsamfunn ser ein framleis eit myldrande kulturliv og eit stort politisk engasjement, men det f\u00e5r i st\u00f8rre og st\u00f8rre grad form av eit reint lokalt engasjement som ikkje har ankerfeste i landsfemnande organisasjonar og r\u00f8rsler. I kulturlivet ser me store mengder med historiske spel og festivalar, p\u00e5 det politiske omr\u00e5det ser me aksjonar for det eine og mot det andre som har som fellesnemnar at dei ynskjer \u00e5 forsvara lokalsamfunnet n\u00e5r det er truga av storsamfunnet.<\/p>\n

Sluttord<\/strong>
\nM\u00e5lr\u00f8rsla burde ha sv\u00e6rt gode f\u00f8resetnader for \u00e5 lukkast i tida som ligg framom oss. Nynorsken og m\u00e5lr\u00f8rsla har ein sterk legitimitet i samfunnet, s\u00e6rleg i det politiske livet og kulturlivet, og r\u00f8rsla er godt rusta til \u00e5 m\u00f8ta framtida. Me har det viktigaste \u2013 folka og hovuda \u2013, og det me fyrst og fremst manglar, er pengar. Hadde me hatt mykje pengar, men likevel ikkje f\u00e5tt gjort noko, hadde framtida sett langt m\u00f8rkare ut.<\/p>\n

Det har opna seg eit stort rom for nynorsken gjennom kombinasjonen av mindre motstand mot nynorsk og ei aukande interesse for identitetssp\u00f8rsm\u00e5l, kulturelt mangfald og kulturm\u00f8te. Desse internasjonale straumdraga er p\u00e5 v\u00e5r side, og i det vidare ordskiftet i m\u00e5lr\u00f8rsla b\u00f8r det st\u00e5 sentralt korleis dei kan utnyttast til \u00e5 skapa ny framgang for nynorsken og styrkja dialektane. No har jamvel bokm\u00e5lsdelen av spr\u00e5kr\u00e5det snudd fornorskingslina til ei fordanskingsline, s\u00e5 det burde vera kl\u00e5rt for alle som tidlegare har klamra seg til myten om det radikale framtidsbokm\u00e5let at nynorsken er det einaste alternativet for dei som ikkje vil la seg diktera av spr\u00e5kmakta p\u00e5 toppen av samfunnet.<\/p>\n

Det er no mykje opp til oss korleis me spelar korta v\u00e5re, og dei trekka eg har streka opp ovanfor, er ei sterk vektlegging av m\u00e5lreisinga som ei brei kulturreising, ein kombinasjon av ein rikspolitisk offensiv og styrking av grunnorganisasjonen, og satsing p\u00e5 m\u00e5lbruken p\u00e5 dei samfunnsomr\u00e5da som er i vekst og vil dominera spr\u00e5kbruken i framtida. Og framfor alt treng me ei m\u00e5lr\u00f8rsle som ikkje er redd for strid. Spr\u00e5kfreden og likes\u00e6la er i ferd med \u00e5 festa eit klamt kvelartak om m\u00e5lstoda, og d\u00e5 burde valet mellom J\u00f8rgen L\u00f8vland og han Lars i lia enkelt.<\/p>\n

Tilvisingar<\/strong>
\nFosse, Jon: \u201dMin kj\u00e6re nynorsk\u201d, Norskl\u00e6raren 1992, her etter Fosse: Gnostiske essay, Oslo 1999<\/p>\n

Garborg, Arne: \u201dHan Lars i Lia\u201d, elektronisk utg\u00e5ve 1997 ved Jon Grepstad, http:\/\/home.sol.no\/~gjon\/lars1.htm<\/a><\/p>\n

L\u00f8vland, J\u00f8rgen: \u201dSj\u00f8lvstendet og det norske m\u00e5let\u201d, s\u00e6rprent av Den 17de Mai, her etter Olaf Almenningen (red): M\u00e5lpolitiske artiklar 1905-1920, Oslo 1981<\/p>\n

M\u00e5lreising i 75 \u00e5r. Noregs M\u00e5llag 1906-1981, Oslo 1981<\/p>\n

Skoms\u00f8, Per Arne:\u201dDen innanlandske kulturimperialismen\u201d, M\u00e5l og Makt 3\/1999<\/p>\n

Slagstad, Rune: De nasjonale strateger, Oslo 1998<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hoel, Oddmund L. (2000). M\u00e5lr\u00f8rsla og kampen om det offentlege rommet. M\u00e5l og Makt (nr. 4\/1999-1\/2000), 4-10. – Opphavleg halde som innleiing p\u00e5 studentkonferansen til Norsk M\u00e5lungdom i Bergen 12.-13.2.2000. Norart-oppf\u00f8ring \u201dNo me hev vunne den fulle politiske fridomen, m\u00e5 … Les meir →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":126,"menu_order":20,"comment_status":"open","ping_status":"open","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-139","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/139"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=139"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/139\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/126"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=139"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}