{"id":1187,"date":"2014-10-28T22:06:03","date_gmt":"2014-10-28T20:06:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/?p=1187"},"modified":"2024-05-13T12:38:33","modified_gmt":"2024-05-13T10:38:33","slug":"sentraliserande-kommunereform-kronikk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/sentraliserande-kommunereform-kronikk\/","title":{"rendered":"Sentraliserande kommunereform (kronikk)"},"content":{"rendered":"

\"SA-kronikk-28okt14\"<\/a>F\u00f8lgjande tekst stod som kronikk i Sogn Avis 28.10.2014.<\/em><\/p>\n

Kommunal- og moderniseringsminister Jan Tore Sanner sende i haust ut ein \u00abinvitasjon\u00bb, det vil seia ein ordre, til kommunane om \u00e5 greia ut kommunesamansl\u00e5ing. Sogn regionr\u00e5d har pliktskuldig g\u00e5tt i gang, og i utgreiingane som no skal lagast, m\u00e5 det st\u00e5 sentralt \u00e5 vurdera dei konkrete verknadene av eventuelle samansl\u00e5ingar. Ukl\u00e5r tale om meir \u00abrobuste\u00bb kommunar som er betre eigna til \u00e5 \u00abm\u00f8te framtida\u00bb, er det altfor mykje av.<\/p>\n

Eit tilbakeblikk p\u00e5 kommuneinndelingskomiteen (\u00abSchei-komiteen\u00bb) som f\u00f8rebudde dei omfattande kommunesamansl\u00e5ingane i 1960-\u00e5ra, kan vera nyttig. S\u00e6rleg to grunngjevingar vart framheva den gongen. Den eine var nye kommunikasjonsm\u00f8nster etter at bilen hadde overteke for b\u00e5ten som det prim\u00e6re transportmidlet. D\u00e5 var det ikkje s\u00e6rleg praktisk at Vangsnes tilh\u00f8yrde Balestrand. Ein annan viktig grunn var at statlege styresmakter ikkje meinte at kommunane med f\u00e6rrast innbyggjarar, d\u00e5rlegast n\u00e6ringsgrunnlag og svakast skatteinngang var i stand til \u00e5 bera dei nye velferdsoppg\u00e5vene som var p\u00e5 veg, som ni\u00e5rig grunnskule og styrkt eldreomsorg.<\/p>\n

Ingen av desse omsyna veg tungt i dag. Fleire kommunegrenser har vorte flytte dei siste ti\u00e5ra n\u00e5r kommunikasjonsm\u00f8nster har endra seg (Fj\u00e6rland til Sogndal, Fresvik og Feios til Vik, Holmedal til Askvoll). Det er ein myte at dagens kommunestruktur heng att i den tida d\u00e5 folk ferdast med b\u00e5t. I dag er det dessutan heilt i det bl\u00e5-bl\u00e5 kva nye store oppg\u00e5ver kommunane skal ta seg av som f\u00f8reset omfattande kommunesamansl\u00e5ingar.<\/p>\n

Ein annan viktig skilnad fr\u00e5 1960-\u00e5ra til i dag er talet p\u00e5 kommunetilsette. Den nye storkommunen Luster hadde i 1963 ein administrasjon p\u00e5 under 20 tilsette. I dag er det kring 55 tilsette p\u00e5 r\u00e5dhuset, og auken i tenesteeiningane har vore end\u00e5 mykje st\u00f8rre. Kommunen er vorten ein stor arbeidsplass med mange kompetansearbeidsplassar, og verknadene av \u00e5 leggja ned eit kommunesenter er langt st\u00f8rre i dag enn for 50 \u00e5r sidan.<\/p>\n

Ei av dei fremste grunngjevingane for kommunereforma er at st\u00f8rre kommunar gjev st\u00f8rre og meir kompetente og \u00abrobuste\u00bb fagmilj\u00f8 som har lettare for \u00e5 rekruttera dei gode fagfolka. No er det ikkje mykje som tyder p\u00e5 rekrutteringsproblem i kommunane i Indre Sogn i dag, men omsynet til st\u00f8rre fagmilj\u00f8 er like fullt viktig i debatten. St\u00f8rre fagmilj\u00f8 m\u00e5 n\u00f8dvendigvis vera einstydande med ein konsentrasjon av dei administrative funksjonane i kommunane.<\/p>\n

Kva vil d\u00e5 vera konsekvensen av at min heimkommune Luster vert lagd under ein ny storkommune med Sogndal som kommunesentrum? Er det eit hovudpoeng med reforma \u00e5 skapa meir \u00abrobuste\u00bb fagmilj\u00f8, m\u00e5 det meste av dagens kommuneadministrasjon i Gaupne flyttast til Sogndal. Dette er ikkje stillingar som vert borte, for arbeidsoppg\u00e5vene vert ikkje borte. Framleis skal byggjesaker i Luster handsamast, skulane, barnehagane og omsorgstenesta der skal leiast og administrerast, det trengst landbruksfaglege tenester, og rekningar og l\u00f8ner skal betalast.<\/p>\n

Att\u00e5t kommuneadministrasjonen finst fleire andre tunge institusjonar i Gaupne fordi Luster er eigen kommune. Helsesenteret \u00e5leine har kring 25 tilsette. Luster energiverk er ein fusjon av dei tre e-verka i dei gamle kommunane f\u00f8r 1963 (Luster, Hafslo og Jostedalen), men har ikkje g\u00e5tt inn i regionale kraftselskap. Det vil seia at viktige administrative og operative funksjonar framleis ligg i Gaupne. Ei kommunesamansl\u00e5ing vil nok raskt f\u00f8ra til at Luster e-verk med kring 30 tilsette g\u00e5r inn i eit st\u00f8rre e-verk med etterf\u00f8lgjande sentralisering av funksjonar. 30 tilsette er vel om lag det Sognekraft har til saman i Sogndal, Leikanger og Balestrand.<\/p>\n

Luster sparebank har, som e-verket, late vera \u00e5 g\u00e5 inn i eit st\u00f8rre regionalt banksamarbeid sj\u00f8lv om det er krevjande. Eit viktig grunnlag for \u00e5 kunna vera ein sj\u00f8lvstendig bank ligg i rolla banken har som lokal utviklingsakt\u00f8r i tospann med kommunen. Luster kommune sin bruk av banken er \u00f2g \u00f8konomisk viktig. Og s\u00e5 lenge Luster sparebank er konkurransedyktig, vil kommunen sj\u00e5 at banken har s\u00e5 stor lokal verdi at kommunen legg vekt p\u00e5 \u00e5 halda han oppe med flest mogleg funksjonar. Ein storkommune i Sogn vil sj\u00f8lvsagt ikkje sj\u00e5 det som like viktig \u00e5 halda oppe Luster sparebank med sine 26 tilsette. Ein bankfilial i Gaupne der mange funksjonar er sentraliserte, vil raskt kosta Gaupne dei fleste av desse arbeidsplassane.<\/p>\n

N\u00e5r mange slike arbeidsplassar forsvinn, kan ein med rette sp\u00f8rja seg kor lett det vert \u00e5 halda oppe dei butikkane og dei andre private tenesteytande funksjonane som Gaupne har i dag, og som jamt lever p\u00e5 sm\u00e5 marginar. Luster er i dag ein industrikommune med mange bein \u00e5 st\u00e5 p\u00e5. Rekrutteringa til dei private verksemdene og til kommunen nyter i dag godt av kvarandre. N\u00e5r eit par kjem flyttande, treng b\u00e5e arbeid, og det er det ofte \u00e5 finna i Luster i dag.<\/p>\n

Sp\u00f8rsm\u00e5let i framhald av dette vil vera kva det har \u00e5 seia for busetnaden i bygdene i Luster at opp mot 100 arbeidsplassar st\u00e5r i fare for \u00e5 bli sentraliserte ut av kommunen. Det er ikkje trongsyn, fordomar, \u00abidentitet\u00bb, mangel p\u00e5 \u00abendringsvilje\u00bb, skylappar eller generell dumskap som gjer at s\u00e5 mange er skeptiske til kommunesamansl\u00e5ingar i kommunar som Luster. Skepsisen byggjer p\u00e5 ei vurdering av h\u00f8gst handfaste sp\u00f8rsm\u00e5l som sentralisering av arbeidsplassar og funksjonar og svekking av folkestyret. Dessutan har me ikkje s\u00e5 reint lite r\u00f8ynsle med slikt. Fleire statsetatar har flagga arbeidsplassar bort fr\u00e5 Gaupne. Dersom Luster i framtida ikkje er eigen kommune, vil nok lensmann og Nav \u00f2g bli sentraliserte.<\/p>\n

Luster er ikkje ukjend med kommunesamansl\u00e5ing. Samansl\u00e5inga i 1963 skapte tettstaden Gaupne, som i dag er sv\u00e6rt viktig for heile kommunen. Men det hadde \u00f2g sin pris. Dei gamle kommunesentera i Hafslo og Luster er berre bleike skuggar av kva dei hadde vore i dag om Luster og Hafslo hadde halde fram som eigne kommunar, noko dei \u00f2g hadde gjort om det ikkje hadde vore naudsynt \u00e5 leggja svake Jostedal kommune inn i ein storkommune. Mitt tips er at lustringar ikkje vert nemnande meir positiv til ei ny kommunesamansl\u00e5ing f\u00f8r dei er heilt sikre p\u00e5 at det ikkje utarmar Gaupne. Men ein slik garanti kan ingen gje, og ein slik garanti hadde dessutan vore i strid med ein grunntanke i kommunereforma.<\/p>\n

Oddmund L. Hoel<\/em>, Sp-medlem og historikar<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

F\u00f8lgjande tekst stod som kronikk i Sogn Avis 28.10.2014. Kommunal- og moderniseringsminister Jan Tore Sanner sende i haust ut ein \u00abinvitasjon\u00bb, det vil seia ein ordre, til kommunane om \u00e5 greia ut kommunesamansl\u00e5ing. Sogn regionr\u00e5d har pliktskuldig g\u00e5tt i gang, … Les meir →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[],"class_list":["post-1187","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-politikk"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1187"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1187"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1187\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1213,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1187\/revisions\/1213"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1187"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1187"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.krundalen.no\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1187"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}